Humanizm

Drukuj PDF
Felieton - Polityka bez masek
Maria Szyszkowska

Humanizm jest pojęciem wieloznacznym. Natomiast tylko jedną epokę w dziejach ludzkości określa się tym mianem, a mianowicie, renesans, czyli odrodzenie. Te czasy, które nastąpiły po średniowieczu, przywróciły podstawowe wartości kultury starożytnej. Charakterystyczną cechą humanizmu było odrzucenie urzędowych autorytetów oraz głoszenie wartości swobodnego rozwoju właściwości indywidualnych człowieka.
Epoka humanizmu wyrażała się we wskazaniu, że człowiek od urodzenia aż do śmierci jest wartością fundamentalną. Ma sam wybierać sposób istnienia oraz zasady postępowania. Nakaz rozwoju cech indywidualnych harmonijnie łączono z zakazem naruszania wolności drugiego człowieka. Kolejne epoki, włącznie z dzisiejszą, nie są określane mianem humanizmu. Ale twierdzę, że w dwudziestowiecznym prądzie kulturowym New Age zawiera się wiele postulatów godnych tej nazwy. Znamienne, że New Age został skrytykowany w Polsce w sposób porównywalny jedynie z równie tendencyjną krytyką filozofii Nietzschego. Ta ostatnia przeżywa swój renesans wyłączając Polskę, gdzie podlegała ostrej krytyce marksizmu oraz podlega nie mniej ostrej krytyce filozofów chrześcijańskich.
Humanizm ma charakter z reguły antropocentryczny, filozofia chrześcijańska – teocentryczny. Dzisiaj szczególnie aktualne znaczenie ma humanizm głoszący konieczność ugruntowania trwałego pokoju. Mówił o tym, będąc w Polsce, Dalaj Lama. Odrzucenie chrześcijańskiej teorii słusznych wojen przemawia do wyobraźni każdego, kto zdaje sobie sprawę z niebezpieczeństwa rozkwitu produkcji środków masowej zagłady. Konflikt wojenny w jednej części globu stanowi potencjalne zagrożenie dla całej ludzkości. W związku z tym należy dodać, że zdarza się wiązanie poglądów określonego rodzaju humanizmu z przeświadczeniem o ich wyłącznej słuszności. Wówczas humanizm staje się groźny. Pewien element wątpliwości wobec własnego stanowiska skłania do otwartości wobec poglądów odmiennych niż te, które się głosi.
Mylą się ci, którzy dostrzegają konieczny związek humanizmu z racjonalizmem. Takie stanowisko jest u nas głoszone przede wszystkim przez środowisko lewicowe. Ten stereotypowy pogląd należy zweryfikować, bowiem absurdem jest utożsamianie irracjonalizmu z religijnością. Nadawanie pojęciom treści odległych od ich prawidłowego rozumienia prowadzi do zamętu w świadomości i zbędnych dyskusji. Popełnia się błąd również w tedy, gdy utożsamia się racjonalizm z antyracjonalizmem.
Nie jesteśmy zdolni czysto racjonalnie myśleć i poznawać. Uczuciowy kontakt ze światem jest niemożliwy do przezwyciężenia. Nie ma czysto racjonalnych przemyśleń i decyzji. To, co irracjonalne wyznacza bieg ludzkiego życia, bowiem nadawanie racjonalnego charakteru naszym życiowym wyborom nie znaczy, że są one faktycznie wyrazem czysto racjonalnych przemyśleń.
W Europie kultura została wyznaczona przez racjonalizm sokratejsko – kartezjańsko – heglowski. Obecnie narasta coraz bardziej powszechnie pogląd, że nie wystarcza rozwój intelektualny człowieka. Nie mniej istotny jest rozwój emocjonalno-wolitywny. Zostało dowiedzione, że intuicja współpracuje z czynnościami dyskursywnymi. Wiedza irracjonalna wytycza niejednokrotnie rozwój nauki. Głoszony jest postulat, że człowiek powinien być oceniany stosownie do poziomu rozwoju duchowego, a więc nie tylko intelektualnego.
Racjonalizm oraz pojęty w tym duchu humanizm jest wciąż na tyle silny, że społeczeństwo troszczy się głównie o instytucje rozwijające sferę intelektualną jednostek. W rezultacie każdy jest zdany na siebie podejmując rozwój własnej uczuciowości i wyobraźni. Wciąż zbyt mało miejsca zajmuje literatura i sztuka w naszej edukacji. Jednostki pozbawione kontaktu ze sztuką i literaturą piękną odznaczają się mniejszą wrażliwością i niedorozwojem uczuć i wyobraźni. Ta ostatnia, niedoceniana u nas, pomaga w kształtowaniu twórczego życia.
Galerie sztuki świecą jednak pustkami, wyłączając chwile snobistycznych wernisaży. Jednakże sztuka jest bardziej zespolona z rzeczywistością niż z pozoru się to wydaje. Ludzie światli spoglądają za horyzont własnych interesów i umieją bezinteresownie troszczyć się o własną społeczność, a także o ludzkość.
Sztuka, wbrew tradycyjnym poglądom, ma m.in. cele poznawcze. Bywa, że artyści stają się sumieniem społeczeństwa, skłaniając do postaw określanych mianem humanizmu. Nie pozwalają, by człowiek wszedł w zaułek bez wyjścia z powodu rozkwitu bezdusznej cywilizacji i produkowania przedmiotów, które w gruncie rzeczy są zbędne, a nawet niebezpieczne, bo zaspokajając wygodnictwo, przyczyniają się do wzmożonej bierności.


Szyszkowska Maria prof. dr hab.– etyk, Uniwersytet Warszawski, działaczka społeczna, była senator RP.
 

Wydanie bieżące

Recenzje

14 listopada 2014 r.  w Chinach ukazał się I tom książki autorstwa prezydenta Xi Jinping’a – Zarządzanie Chinami (ang. The Governance of China). Aktualnie, od sierpnia 2022 roku rozpowszechniany jest czwarty tom

Więcej …
 

Można być krajem małym, jak Singapur czy Szwajcaria – i znajdować się w czołówce. Można być dużym, jak Brazylia czy Nigeria – i wlec się na końcu.

Więcej …
 

Niniejsza książka powstała jako rezultat głębokiego niepokoju wywołanego rugowaniem filozofii z nauczania na poszczególnych Wydziałach wyższych uczelni. W rezultacie potęguje się warstwa inteligencji o wąskich horyzontach myślowych.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 49 gości 

Statystyka

Odsłon : 6544442

Temat dnia

Wojna?

Świat zbliżył się do niebezpiecznego punktu, a mocarstwa gotowe są rozpocząć nieobliczalną w skutkach wojnę. Przeciągający się konflikt na Ukrainie popycha władze rosyjskie do radykalniejszych kroków. Dokonują się zmiany w rosyjskim ustawodawstwie, w tym te dotyczące mobilizacji.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 17 września 2022 roku w Warszawie odbyło się zebranie Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 13 września 2022 roku w Warszawie odbyło się otwarte zebranie Rady Mazowieckiej PPS poświęcone sprawom przygotowań socjalistów i lewicy do przyszłorocznych wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 11 września 2022 roku w Ewinie (woj. łódzkie) odbyły się tradycyjne obchody 78 rocznicy słynnej bitwy partyzanckiej oddziałów 3 Brygady Armii Ludowej im. J. Bema z niemieckim najeźdźcą.

Więcej …
 

Z inicjatywy Socjaldemokracji Polskiej, jak podał portal PPS, odbyło się w dniu 5 września 2022 roku w siedzibie OPZZ w Warszawie spotkanie partii politycznych reprezentujących część demokratycznej opozycji. Uczestniczyli: Polska Partia Socjalistyczna, Partia Zieloni, Polskie Stronnictwo Ludowe, Platforma Obywatelska, Unia Pracy oraz Wolność i Równość.

Więcej …
 

1 września br. minęła 30 rocznica brutalnego mordu Premiera Rządu Polskiego Piotra Jaroszewicza i jego żony Alicji Soskiej.

Więcej …
 

W dniu 31 sierpnia 2022 roku w Warszawie odbyło się zebranie Rady Mazowieckiej Polskiej Partii Socjalistycznej. Uczestniczyli przedstawiciele wszystkich organizacji okręgowych Mazowsza: z Warszawy, Płocka, Piotrkowa Trybunalskiego oraz samodzielnych kół.

Więcej …
 

W dniu 21 lipca 2022 roku z okazji 117. rocznicy stracenia przez władze Rosji carskiej Stefana Okrzei, przedstawiciele Koła Parlamentarnego PPS z sen. Wojciechem Koniecznym – przewodniczącym Rady Naczelnej PPS na czele złożyli kwiaty przed tablicą pamiątkową przy Bramie Straceń Cytadeli.

Więcej …
 

W dniu 4 lipca 2022 roku w Warszawie odbyło się spotkanie promocyjne z okazji wydania nowego numeru „Przeglądu Socjalistycznego”.  Spotkali się autorzy i czytelnicy pisma.

Więcej …
 

W Warszawie w dniu 25 czerwca 2022 roku obradowała Rada Naczelna Polskiej Partii Socjalistycznej.
Podczas posiedzenia wysłuchano informacji na temat projektu „Porozumienie partii demokratycznej lewicy”.

Więcej …
 

W dniu 18 czerwca 2022 roku odbyła się konwencja programowa partii Razem. Do jej głównych haseł należały: rynek pracy bez śmieciówek, państwowy program budowy mieszkań, inwestycje publiczne w nowe technologie i atom, oraz prawo do przerywania ciąży.

Więcej …
 

W Warszawie w dniu 17 czerwca 2022 roku odbyło się Walne Zgromadzenie Członków Stowarzyszenia o charakterze sprawozdawczo-wyborczym. Uczestniczyło 18 osób. Sprawozdanie Zarządu Stowarzyszenia objęło okres działalności w latach 2017-2022.

Więcej …
 

Z inicjatywy Komitetu Okręgowego PPS w Płocku odbyło się w dniu 26 maja 2022 roku uroczyste spotkanie w siedzibie Towarzystwa Naukowego Płockiego poświęcone 130-leciu Polskiej Partii Socjalistycznej, które przypada w listopadzie.

Więcej …