Ideały jako drogowskazy

Drukuj PDF

Felieton – Polityka bez masek
Maria Szyszkowska

Linii granicznej między wspólną sprawą a indywidualną nie da się przeprowadzić. Każdy z nas jest uwikłany w problemy zbiorowości, a nie tylko w swoje, jednostkowe. Nie jesteśmy samowystarczalni i z tego powodu niezbędne są nam wspólnoty.
Człowiek bywa pojmowany jako składnik rodziny, co zaznacza się wyraźnie w naszym prawodawstwie. Bywa pojmowany przede wszystkim jako część składowa narodu, co było charakterystyczne dla epoki romantyzmu. W epoce pozytywizmu po II wojnie światowej podkreślano, że każdy z nas stanowi część składową społeczeństwa. Należy się spodziewać, że sposób pojmowania człowieka przede wszystkim jako części składowej całej ludzkości, a nawet Kosmosu, należy do niedalekiej przyszłości. Uniemożliwi to prowadzenie wojen i zwyciężą kiedyś idee ekologiczne oraz idee trwałego pokoju. Nie ma bowiem wątpliwości, że grozi nam zagłada jeśli nie zostanie pohamowana żądza koncernów, by zarabiać na wojnach i produkowanych wówczas w nadmiarze lekarstwach. Wbrew tym, którzy oceniają pacyfizm jako ideę utopijną, musi być ona urzeczywistniona, jeżeli ludzkość i Ziemia ma przetrwać.
Ideały pacyfistyczne głosiła na przykład Róża Luksemburg, ale przedstawiciele innego, dominującego nurtu w marksizmie oceniali jej poglądy mianem rewizjonizmu. Stanowisko Róży Luksemburg, pierwszego ekonomisty –kobiety, wzmaga się obecnie, zwłaszcza w Niemczech. Ideały pacyfistyczne, mogące połączyć ze sobą ludzkość, są głoszone począwszy od starożytności, ale wciąż mniejszościowe grupy są rzecznikami tego poglądu. Świadomość dotychczasowych dziejów ludzkości zespolonych z krwawymi wojnami rodzi u większości przeświadczenie, że zawsze tak będzie. Faktycznie niedoceniana jest rola edukacji, która do tej pory wychowuje społeczeństwo na lekturach sławiących oręż. Nie było do tej pory pokoleń wychowywanych na dziełach pacyfistycznych, a kształt świata zależy od stanu świadomości i charakteru jednostek tworzących ludzkość.
Ideały są tworzone w rezultacie oceniania rozmaitych przejawów rzeczywistości w sposób negatywny. Są więc wyrazem dogłębnego rozumienia otaczającego nas świata oraz dążeniem do jego naprawy, bądź udoskonalenia. Niesłusznie deprecjonuje się wartość ideałów określając mianem donkiszoterii dążenie w kierunku przez nich wskazywanym. Jesteśmy z natury swej bierni i wygodni i te właściwości potęguje w nas liberalizm ekonomiczny. Ukierunkowuje on uwagę na zysku, na dobrach materialnych, a więc potęguje ludzkie namiętności z taką mocą, że przesłaniają one wskazywane przez rozum sensowne kierunki działań.
Liberalizm ekonomiczny jako skutek rodzi pogląd o tzw. śmierci ideałów. Jeżeli ludzkość przestałaby dążyć – choćby w swojej części – do wartości wyższych niż materialne i biologiczne, to nastąpiłaby śmierć człowieczeństwa. Nie stajemy się bowiem człowiekiem z racji samego faktu narodzin. Stajemy się nim, gdy wartości wyższe niż materialne i biologiczne ukierunkowują nasze życie. Ponadto czynnikiem łączącym nas z innymi ludźmi są właśnie owe wyśmiewane ideały. Mają one nie tylko znaczenie teoretyczne, ale także wpływają na zmiany w świecie. Weźmy pod uwagę Wielką Rewolucję Francuską 1789 roku, czy rewolucję w Rosji 1917 roku. Upraszczając, ideał sprawiedliwości pełnił istotną rolę w tych dwóch wielkich wydarzeniach. Ideały wolności, równości i braterstwa przenikały działania Napoleona niezależnie od oceny prowadzonych przez niego wojen.
Pragnę podkreślić cementującą rolę ideałów. Sprawiają one, że ludzie różniąc się miedzy sobą światopoglądowo – tworzą wspólnotę wyznaczaną przez konkretne, określone ideały. Tę ich rolę rozumiał i stosował w swoich działaniach politycznych Bolesław Piasecki w czasach PRL. Właśnie zadaniem Stowarzyszenia PAX było cementowanie różniących się w poglądach osób w imię patriotyzmu.
Trzeba tu dodać, że ideały mogą być oceniane negatywnie lub pozytywnie. Spełniły one bowiem rolę na przykład w faszyzmie Hitlera i mają nadal nadrzędne znaczenie w ruchach faszystowskich. Ideały łączą także terrorystów. Niepodobna zaprzeczyć, że ideał braterstwa i lojalności łączy ze sobą członków mafii. Ale też pamiętajmy o tym, że wzniosły ideał braterstwa łączy ze sobą członków masonerii. Na marginesie dodam, że jest ona wciąż szkalowana, a niebezpieczna w swych działaniach organizacja Opus Dei, też głosząca braterstwo, jest zatajana
Twórcza moc ideałów jest znana od początku dziejów ludzkości.. Klasyczne wyższe wartości sformułowane w tych odległych czasach: prawda, dobro i piękno nadal są cenione. Upadek naszej epoki wyraża się w tym, że po raz pierwszy pojawił się pogląd o śmierci ideałów oraz łatwo i powszechnie został zaakceptowany. Zgodnie z naszymi czasami człowiek ma dążyć do zaspokajanie własnych interesów w drodze rywalizacji i konkurencji z innymi osobami dążącymi także do tych miernych wartości. Rozpada się więc wspólnota. Cementuje nas ostatecznie, zgodnie z duchem liberalizmu ekonomicznego, stanowione prawo i lęk przed jego karzącą siłą. Prowadzi to do okaleczenia człowieczeństwa, bowiem bez wspólnoty zespolonej ideałami i bez ideałów indywidualnie wybranych, uznanych za cel własnego istnienia – człowiek nie może się twórczo rozwijać.
Człowiek szuka oparcia w kimś, najczęściej nie w sobie. Zależność od idei, której poświęca się swoje siły, uszlachetnia i nie rodzi niebezpieczeństwa, jakim bywa istnienie zależne od kogoś. Literackim wzorem do naśladowania jest, moim zdaniem, Don Kichot. W jego życiu nadrzędną rolę odgrywały wyższe wartości, którym pozostawał wierny wbrew wszystkim i wszystkiemu. Powinien być on wzorem, bowiem obecnie istniejemy w świecie pozornych wartości i zniewalani nakazem przystosowywania się do poglądów i obyczajów większości, gubimy poczucie sensu własnego istnienia.
Brakuje także oddziaływania ideałów w polityce, ale to problem odrębny.

Maria Szyszkowska, prof. zw. dr hab., filozof, działaczka społeczna i polityczna

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

Niewiele  jest w polskiej historii osób tak bardzo zasłużonych i zapomnianych jednocześnie. Jego życiorys to gotowy scenariusz na serial telewizyjny. Jan Józef Lipski, bohater biografii Łukasza Garbala, doczekał się w końcu kompletnej monografii.

Więcej …
 

W dzisiejszych czasach coraz trudniej o pasjonującą powieść poświęconą ludziom lewicy. Dosyć często pomija się ich wkład w kształtowanie polskiej państwowości czy w walkę o sprawiedliwość społeczną. Szablonowo traktuje się ich losy, wpisując w obowiązującą narrację.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 12 gości 

Statystyka

Odsłon : 4865353

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

W poszukiwaniu męża stanu

Nie napawają optymizmem badania dotyczące wyłonienia liderów opozycji w Polsce. Aż 41,2 proc. Polaków przyznało, że nie są w stanie wskazać lidera opozycji. Z polityków, którzy pojawili się w zestawieniu, najwięcej głosów (12,1 proc.) zdobył prezes PSL Władysław Kosiniak-Kamysz – to wynik sondażu SW Research dla portalu rp.pl. Chociaż zdecydowanie największą partią opozycyjną w Sejmie jest Platforma Obywatelska, Polacy nie docenili szefa tego ugrupowania.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 9 listopada 2019 roku w warszawskiej siedzibie PPS odbyło się posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej PPS poświęcone bieżącej sytuacji politycznej po wyborach do parlamentu oraz przygotowaniu do posiedzenia Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 8 listopada 2019 roku w Klubie Księgarza  w Warszawie odbyła się promocja nowej książki Andrzeja Ziemskiego „Rewolucja Konstytucyjna”, która ukazała się w październiku. Promocję organizowali: „Porozumienie Socjalistów” i Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku jak podała PAP, obradowała w Warszawie Rada Krajowa SLD. Przyjęto postanowienia m.in. w sprawie organizacji Klubu Parlamentarnego Lewica.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2019 roku w Warszawie z inicjatywy Porozumienia Socjalistów, przedstawiciele organizacji i partii lewicy złożyli kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego z okazji 101 rocznicy powołania Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, którego premierem został socjalista, przewodniczący PPS-D Galicji – Ignacy Daszyński.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2019 roku w Lublinie odbyło się sympozjum naukowe „101 lat niepodległości Polski” z udziałem licznego grona naukowców, studentów i działaczy lewicy.

Więcej …
 

W dniu 30 października 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Zarządu Porozumienia Socjalistów. Stowarzyszenie kontynuuje działalność Ruchu Społecznego „Praca-Pokój-Sprawiedliwość”, które zostało zarejestrowane wiosną 2004 roku.

Więcej …
 

W dniu 30 października 2019 roku w Warszawie odbyło się statutowe, comiesięczne zebranie Koła PPS Warszawa-Śródmieście. Tematem zebrania była wstępna ocena sytuacji politycznej po wyborach parlamentarnych.

Więcej …
 

Biuro Prasowe PPS opublikowało w dniu 16 października 2019 roku informację na temat udziału PPS w wyborach parlamentarnych 2019.

Więcej …
 

Państwowa Komisja Wyborcza podała w dniu 14 października 2019 roku oficjalne wyniki wyborów parlamentarnych 2019. W Sejmie Prawo i Sprawiedliwość zdobyło 235 mandatów (43,59 procent głosów); Koalicja Obywatelska - 134 mandaty (27,40 procent głosów); SLD - 49 mandatów (12,56 procent głosów);

Więcej …
 

W dniu 11 października 2019 roku w Warszawie Porozumienie Socjalistów zorganizowało konferencję naukową z okazji 70. rocznicy powstania Chińskiej Republiki Ludowej oraz 70. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Chinami a Polską.
W części oficjalnej konferencji wystąpili: ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ChRL w Polsce, JE Liu Guangyuan oraz poseł do Parlamentu Europejskiego, prof. Bogusław Liberadzki.

Więcej …
 

Jak podała PAP, w dniu 5 października 2019 roku odbyła się Konwencja Lewicy w Katowicach. Wziął w niej udział m.in. były prezydent Aleksander Kwaśniewski.

Więcej …
 

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych ma nowego Przewodniczącego. W dniu 25 września 2019 roku głosami członków Rady OPZZ został nim Andrzej Radzikowski, który do tej pory pełnił funkcje Wiceprzewodniczącego OPZZ.

Więcej …