Polskie dwudziestolecie „Humanizmu ekumenicznego”

Email Drukuj PDF
Polskie wydanie „Humanizmu ekumenicznego” Adama Schaffa, które ukazało się drukiem w dwadzieścia lat od pierwszego wydania przez Wydawnictwo Otto Miller w Salzburgu (rzecz jasna, w języku niemieckim, rok później przetłumaczone na hiszpański, a w 1994 na włoski), jest bardzo ważnym wydarzeniem. Wprawdzie polskiego czytelnika, który interesował się twórczością tego jednego z najwybitniejszych polskich filozofów powojennych, a z całą pewnością najwybitniejszego marksisty, ale z racji nieznajomości języków dotychczasowych wydań, nie poznał tekstu „Humanizmu…” Autor niczym nie zaskoczy.
Z jego odczytaniem problemu ludzkiej jednostki w marksizmie spotkał się już w „Marksizmie a jednostce ludzkie”j wydanej w 1965 roku przez PWN, z krytyką stalinowskiego komunizmu w „Ruchu komunistycznym na rozdrożu” wydanej po polsku w 1989 roku przez RN ZSP (niemieckie i francuskie wydania – 1982 r., hiszpańskie i chińskie – 1983 r.), a z przewidywanymi przez Autora skutkami rewolucji naukowo-technicznej w „Dokąd prowadzi droga?” (polskie wydanie 1988, Glob, Szczecin; niemieckie: 1985, w tym samym roku przekłady na hiszpański i włoski).
Również o swoich związkach z katalońskimi jezuitami i uważnym studiowaniu encyklik Jana Pawła II, które walnie przyczyniły się do wykrystalizowania idei humanizmu ekumenicznego, Adam Schaff pisze sporo w swych ostatnich książkach i publikacjach prasowych.
Na czymże polega więc doniosłość wydania tej pracy? Powodów jest kilka.
Po pierwsze: „Humanizm ekumeniczny” jest książką wyjątkową. W bardzo przystępnej formie, jak na dzieło filozofa, sumuje niekwestionowany dorobek Schaffa – myśliciela i stanowi drogowskaz, szczególnie dla lewicy, społeczeństw obszarów cywilizacji europejskiej (więc i amerykańskich) w czasach niezwykle szybkich zmian, których skutków nie sposób dokładnie przewidzieć, gdyż poza niebywałym dotychczas postępem naukowo-technicznym, niosą one w sobie, równie nieporównywalne ze znanymi z historii, zagrożenia dla ludzkości. W czasach obecnego kryzysu, który władcy świata (i polityczni, i finansowi) próbują leczyć metodą „na anemię – upuszczamy krew”, dotarcie do świadomości adresatów „Humanizmu…” a więc czerpiących z marksizmu ludzi lewicy i katolików poważnie traktujących społeczną naukę Kościoła katolickiego, głoszoną przez Jana Pawła II,  z uświadomieniem im konieczności, ponad oczywistymi podziałami, zjednoczenia wokół ratowania wartości humanistycznych w nowym, tworzącym się porządku globalnym, może być obroną przed wcale nie wydumaną tragedią, z którą ludzkość może sobie nie poradzić.
Adam Schaff zwraca szczególną uwagę na trzy nierozwiązane, a szczególnie palące i narastające problemy współczesności: 1. Przyszłość pracy w konsekwencji przemian wywołanych rewolucją technologiczną. 2. Stosunki Północ – Południe. 3. Eksplozja demograficzna.
Wszystkie one mają bogatą literaturę i stale powracają w wielu debatach. Nic się jednak nie zmienia, a jeśli już, to na gorsze. Rośnie liczba „ludzi zbędnych” na rynku pracy i to w coraz większym stopniu również wśród obywateli krajów dobrobytu. Nieustannie wzrastają nędza i zadłużenie Południa, które ową nędzę napędza, przysparzając zresztą dochodów Północy, a właściwie jej wielkim korporacjom. Kapitalizm, w jego obecnej formule nie rozbroi owej mieszanki wybuchowej, czego zresztą symptomy widać dziś gołym okiem. Świat, żeby przetrwać, potrzebuje nowego porządku społecznego, innego sposobu podziału dóbr, których ludzkość, posługując się najnowszymi technologiami, wytwarza coraz więcej.
Schaff uważa, że ratunek jest w Nowym Socjalizmie, choć przy takiej lub innej jego nazwie się nie upiera. Żeby jednak do niego dojść – mówi Profesor - trzeba dotrzeć z wiedzą o całej złożoności sprawy nie tylko do umysłów, ale i do serc ludzi. To może się dokonać tylko poprzez wielkie idee, których nośnikami są i Kościół i lewica. Różnice miedzy tymi obozami są oczywiste i nie ma potrzeby ich zacierania. Adam Schaff jednak wierzy, że w obszarze teorii społecznych skierowanych ku przyszłości, można działać w jednym systemie wartości, od tych podziałów niezależnie.
Po drugie: Wydanie tej pracy, to wyraz oddania należnej czci wybitnemu uczonemu, należnej Mu za całokształt dokonań dla polskiej i światowej filozofii. Wyrównanie pewnej niewdzięczności ze strony rodaków. Autor spotykał się z nią i za poprzedniej władzy, która sama siebie nazywała marksistowską (choć z dodatkiem – leninowską), a Schaffa usunęła ze swej partii. Nowa władza, która z dezynwolturą graniczącą z głupotą, „pogrzebała” marksizm i marksistów, zasłuchana we własną, neoliberalną narrację, często przetykaną nacjonalistycznym oszołomstwem i zwykłym nieuctwem, okazywała mu wrogość, bądź lekceważące przemilczenie. Dobrze więc, że praca uznanego w świecie uczonego, choć z opóźnieniem, znalazła się w polskich księgarniach i bibliotekach.
Po trzecie: Takie kuriozalne zdarzenie, jak wydanie w ojczystym języku Autora, pracy znanej w świecie z przekładów od dwudziestu lat, i w dziewięciolecie napisania przez niego wstępu do wydania polskiego, skłania do refleksji nad polskim stosunkiem do rodzimej wielkiej myśli. Dlatego nie bez kozery przytoczyłem wcześniej daty wydań niektórych książek Adama Schaffa za granicą i w Polsce.
Chcę dodać jeszcze pewien drobiazg. Wydana w Polsce książka Jeremego Rifkina „Koniec pracy” była bestsellerem na rynku księgarskim i cieszyła się wielkim zainteresowaniem polskiej prasy. Jeden z moich znajomych, zawodowo interesujących się problemami rynku pracy, z entuzjazmem mówił mi o niej, jako o dziele, które otwiera nowe spojrzenie na problem bezrobocia w kontekście rewolucji technologicznej. Spytałem go, czy zna „Dokąd prowadzi droga?” Schaffa, którą ten wydał dziesięć lat wcześniej po niemiecku, a trzy lata później po polsku, niż Rifkin „Koniec pracy” w USA (pierwsze wydanie polskie miało miejsce w 2001 roku). Był zdumiony, bo nie słyszał o niej ani na uniwersytecie, ani nie czytał w gazetach, nawet w pismach fachowych. To są, oczywiście, inne książki. Pisane z innej perspektywy, przez autorów o zgoła innych orientacjach. Ale przecież sam problem powstawania armii ludzi produkcyjnie zbędnych, nawet w rozwiniętych metropoliach, nie został po raz pierwszy dostrzeżony przez amerykańskiego uczonego. Czyli polska nauka społeczna spóźniła się, z własnej winy, z podjęciem jednego z najbardziej istotnych dla siebie tematów.
Nie sądzę jednak, żeby polskie media głównego nurtu poświęciły uwagę temu niewątpliwemu wydarzeniu, jakim jest wydanie polskie „Humanizmu ekumenicznego”. Przemilczanie jest najczęściej stosowaną metodą zwalczania poglądów niewygodnych, a tym bardziej doskonale udokumentowanych, dla polskiej klasy politycznej i „niezależnych” mediów. Dotykało to zresztą nie tylko Adama Schaffa, który konsekwentnie trwał przy marksizmie, ale sporą grupę polskich uczonych humanistów, których prace cenione są w świecie, o czym świadczą liczne przekłady i cytowanie przez innych autorów. W naszym politycznym maglu o nich nie mówimy, bo mogłyby podważyć nasz „słuszny” i „bezalternatywny” wybór.
Pod tym względem PRL-owska cenzura była mniej represyjna: o wielkich, „niesłusznych” pracach, choć poddanych ostrej krytyce, czytelnik mógł się dowiedzieć z oficjalnej prasy. Najczęściej owa krytyka była najlepszą formą czytelniczej promocji. Widać z tamtego doświadczenia nowa, „jedynie słuszna siła” wyciągnęła praktyczne wnioski.
Równocześnie z „Humanizmem ekumenicznym” ukazała się książka wspomnieniowa dr Teresy Schaff o jej mężu, „Mój Adam”. Wzruszająca opowieść o ich niezwykłym małżeństwie, jak gotowy scenariusz filmowy. Ale jak ma być napisana, wprawdzie przez doktora psychologii, ale też i absolwentkę Wydziału Scenopisarstwa łódzkiej „Filmówki”?
To znakomite dopełnienie obrazu Profesora, dla tych, którym jest znany tylko z fundamentalnych prac filozoficznych.

Stanisław Nowakowski

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

Postać Tadeusza Kościuszki, wybitnego Polaka, bohatera dwóch kontynentów mimo upływu ponad 200 lat od jego śmierci cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem wielu historyków i polityków polskich i zagranicznych. Prace poświęcone jego osobie i działalności ukazują się nieprzerwanie od ponad 200 lat. Jedna z nich autorstwa Piotra Marka Napierały pt „Żołnierz i filozof.

Więcej …
 

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 14 gości 

Statystyka

Odsłon : 4990265

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Tak się kończy dyplomatołectwo

Stało się to, co przewidywali komentatorzy polityki światowej i spece od dyplomacji międzynarodowej. Nie dość, że główne obchody wyzwolenia obozu śmierci Auschwitz-Birkenau nie odbędą się w Polsce, a w Izraelu, to jeszcze zabraknie tam polskiego prezydenta. To są skutki wieloletniego prowadzenia polityki zagranicznej po amatorsku, żeby nie powiedzieć – dyletancko.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 19 stycznia 2019 roku w Słupsku odbyła się uroczystość zaprezentowania przez trzy partie: SLD, Wiosna i Lewica Razem Roberta Biedronia, jako oficjalniego kandydata SLD na prezydenta.

Więcej …
 

17 stycznia 1945 roku do zniszczonej niemal doszczętnie Warszawy wkroczyli żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego oraz oddziały Armii Czerwonej. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy.

Więcej …
 

W dniu 5 stycznia 2020 roku obradowała Rada Krajowa Lewicy Razem. Jak poinformowano, partia przyjęła stanowisko, w którym wzywa polski rząd do odcięcia się od planów destabilizacji Bliskiego Wschodu przez administrację prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa.

Więcej …
 

W dniu 14 grudnia 2019 roku zebrała się w Warszawie Krajowa Konwencja SLD. Po konsultacjach w województwach, podjęła decyzję o zmianie statutu Sojuszu, która umożliwi połączenie sił SLD i partii Wiosna. Głosowało 127 delegatek i delegatów, za oddano 109 głosów, przeciwko było 10 osób, a 8 wstrzymało się od głosu.

Więcej …
 

W dniu 7 grudnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia” z udziałem zaproszonych gości. Omówiono tryb przygotowań do Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia w październiku 2020 roku.

Więcej …
 

W dniach 25-28 listopada 2019 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska, międzyśrodowiskowa konferencja naukowa  pt.: „Mistrzowie,  pedagodzy, nauczyciele” pod naukowym patronatem prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 21 listopada 2019 roku w Piotrkowie Tryb. odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa – Szkice z dziejów lewicy pt. 100-lecie Sejmu Ustawodawczego oraz 120-lecie obecności PPS w Piotrkowie Trybunalskim.
Organizatorami Konferencji byli: Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego (Filia w Piotrkowie Tryb.) – Instytut Historii i Spraw Międzynarodowych, Porozumienie Socjalistów, Stowarzyszenie im. Ignacego Daszyńskiego przy współudziale Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

Wg informacji Biura Prasowego PPS, Rada Naczelna zebrała się na posiedzeniu w warszawskiej siedzibie partii w dniu 16 listopada 2019 roku. Członkowie RN PPS uczcili 127 rocznicę powstania Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku w warszawskiej siedzibie PPS odbyło się posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej PPS poświęcone bieżącej sytuacji politycznej po wyborach do parlamentu oraz przygotowaniu do posiedzenia Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 8 listopada 2019 roku w Klubie Księgarza  w Warszawie odbyła się promocja nowej książki Andrzeja Ziemskiego „Rewolucja Konstytucyjna”, która ukazała się w październiku. Promocję organizowali: „Porozumienie Socjalistów” i Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku jak podała PAP, obradowała w Warszawie Rada Krajowa SLD. Przyjęto postanowienia m.in. w sprawie organizacji Klubu Parlamentarnego Lewica.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2019 roku w Warszawie z inicjatywy Porozumienia Socjalistów, przedstawiciele organizacji i partii lewicy złożyli kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego z okazji 101 rocznicy powołania Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, którego premierem został socjalista, przewodniczący PPS-D Galicji – Ignacy Daszyński.

Więcej …