Dzienniki zesłanki Marii Jentys-Borelowskiej

W dzisiejszych czasach coraz trudniej o pasjonującą powieść poświęconą ludziom lewicy. Dosyć często pomija się ich wkład w kształtowanie polskiej państwowości czy w walkę o sprawiedliwość społeczną. Szablonowo traktuje się ich losy, wpisując w obowiązującą narrację. Przemilcza się kwestie wyznawanych wartości, które były dla nich fundamentalne. Mimo, że walka o równouprawnienie płci jest coraz bardziej oczywistym i powszechnie uznawanym prawem człowieka – nadal niewiele jest książek przybliżających losy tych działaczek ruchu robotniczego, które o te prawa walczyły.
Dlatego z wielkim zainteresowaniem przeczytałem książkę Marii Jentys-Borelowskiej „Z wyroku cara. Dzienniki zesłanki”. Powieść przedstawia pasjonujące losy jednej z nestorek polskiego ruchu robotniczego – Aleksandry Jentysówny.
I Proletariat, Cytadela Warszawska, zsyłka na Sybir, czy choćby nazwisko Ludwika Waryńskiego – to, podobnie jak bohaterka książki Jentys-Borelowskiej – to symbole rodzącego się w Polsce ruchu robotniczego oraz inspiracja dla wielu kolejnych pokoleń ludzi lewicy.
Książka Marii Jentys-Borelowskiej znanej bardziej ze swojej twórczości poetyckiej czy publicystycznej nie jest jednak suchym sprawozdaniem z wydarzeń sprzed dwóch wieków. Jest bardzo osobistą relacją zaangażowanej uczestniczki walki o wyzwolenie społeczne. Jak zauważa Adam Waga książka Marii Jentys-Borelowskiej łączy elementy dziennika, pamiętnika i powieści w listach. Prawda przenika się z fikcją dodając barw losom bohaterki. Nie znajdziemy w niej jakże popularnych dzisiaj uproszczeń i ocen. Poza okrucieństwem oprawców znajdziemy opisy szlachetnych postaw oraz rozkwitu uczuć pomiędzy liderami polskiego ruchu robotniczego.
Bohaterka książki – jest dobrze wykształconą, wywodzącą się z ziemiańskiej rodziny idealistką. Postacią ciekawą i inspirującą dla której uczucia i wyznawane wartości stanowią istotę życia. Pierwsze spotkania z socjalistami, fascynacja i odwzajemniona miłość do Ludwika Waryńskiego, tworzenie Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, walka o poprawę losu robotników, działalność konspiracyjna w Warszawie, czy opis losu zesłańców w głębokiej Rosji to jedynie część emocji jakie dostarcza czytelnikowi autorka.
Z kart książki przebija ładunek emocjonalny wynikający z więzów rodzinnych łączących autorkę z  bohaterką powieści, bowiem Aleksandra Jentysówna była ciotko-babcią Marii Jentys-Borelowskiej. Autorka sama przyznaje, że pisząc o Aleksandrze Jentysównie, „kreując jej rzeczywistość wygnańczą pragnęła poznać ją i zrozumieć”. W tym, kontekście godne odnotowania są napisane przez autorkę listy z Syberii na Syberię, które są próbą zrozumienia i dopowiedzenia tego co nie było znane.
Powieść Marii Jentys-Borelowskiej nie jest jednak jedynie bardzo osobistą podróżą przez losy rodzinne, jest również przypomnieniem o heroizmie Polaków walczących o wolność w XIX wieku. Umiejętność pisania o sprawach trudnych i tragicznych w lekki i pozbawiony patosu sposób jest dodatkowym atutem lektury.

Czesław Kulesza

---
Maria Jentys-Borelowska, Z WYROKU CARA. Dziennik zesłanki, Fundacja Światło Literatury, Gdańsk 2018, ss. 313.



INFORMACJA DODATKOWA NA PODSTAWIE BIOGRAMU ZE SŁOWNIKA BIOGRAFICZNEGO DZIAŁACZY POLSKIEGO RUCHU ROBOTNICZEGO ŻANNY KORMANOWEJ, TOM II, KIW 1987.

Aleksandra Jentys urodziła się 2 lipca 1861 roku, w patriotycznej rodzinie ziemiańskiej. Ojciec Aleksandry – Adam - został zabity za udzielanie pomocy powstańcom podczas tzw. bitwy pod Depułtyczami, 5 sierpnia 1863 roku. Po utracie majątku, Aleksandra rozpoczęła naukę w jednej z żeńskich szkół średnich w Lublinie, a potem kontynuowała ją w Warszawie, gdzie została uczennicą Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu dla Szlachetnie Urodzonych Panien. Szkołę ukończyła z wyróżnieniem w 1876 roku i zaproponowano jej pracę w instytucie, gdzie pracowała jako wychowawca i nauczyciel matematyki. Podczas pobytu w Warszawie, dość szybko zetknęła się ze środowiskami socjalistycznymi. W 1879 roku przebywała w okresie wakacji w Szwajcarii, gdzie poznała Ludwika Waryńskiego, z którym w 1881 roku tworzyła struktury I Proletariatu (Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat)
Za moment powołania partii uznaje się mające miejsce w 1882 przyjęcie programu partii. W kolejnym roku, w Wilnie, odbył się zjazd działaczy I Proletariatu i polskich grup socjalistycznych z terenu Rosji. Aleksandra Jentysówna została na nim wybrana w skład Komitetu Centralnego (wraz z Ludwikiem Waryńskim, Tadeuszem Rechniewskim, Stanisławem Kunickim. Aleksandrem Dębskim, Edmundem Płoskim  i Henrykiem Dulebą). Prowadziła również sekretariat partii, który funkcjonował w jej mieszkaniu. W pracy konspiracyjnej posługiwała się pseudonimami: Jana, Janka i Janeczka. Jako Leonia Kamińska utrzymywała kontakty z działaczami rosyjskiej organizacji Narodnaja Wola. Uczestniczyła również w sporach programowych. Wielki Proletariat nawiązując do marksizmu opowiadał się przede wszystkim za rewolucją, chociaż formułowano również postulaty wprowadzenia demokratycznych reform. Pomijano kwestię walki o niepodległość Polski, co wywoływało opory i rozłamy. Kontrowersję budziły również kontakty z opowiadającymi się za terrorem organizacjami rosyjskimi.
Aktywizacja polskich socjalistów wzmogła działania władz rosyjskich. Już w 1883 roku główni działacze partii (Ludwik Waryński, Edmund Płoski) zostali aresztowani. Wśród aresztowanych była również Aleksandra Jentysówna, która została zatrzymana 1 października 1883 roku w Warszawie. Przeprowadzono także rewizję w jej mieszkaniu. Przetrzymywana w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, przyznała się do działalności konspiracyjnej, jednak odmówiła składania dalszych wyjaśnień. 29 lipca 1885 roku została skazana wyrokiem administracyjnym na pięć lat zesłania do Syberii Zachodniej.
Zamieszkała w miejscowości Tara w guberni tobolskiej. Po przybyciu na miejsce zesłania skierowała pismo do władz rosyjskich z prośbą o zgodę na ślub z Ludwikiem Waryńskim, która została odrzucona. Po zakończeniu terminu zesłania pozostała pod nadzorem policyjnym. Obowiązywał ją także zakaz pobytu w Królestwie Polskim. W 1890 roku zamieszkała w Odessie, gdzie utrzymywała się z tłumaczeń z języka francuskiego. W kolejnym roku poślubiła działacza Narodnej Woli i adwokata Iwana Bułhakowa. Wraz z mężem mieszkała między innymi w Charkowie i Jekaterynosławiu. Od końca lat 90. należała do Partii Socjalistów Rewolucjonistów  (eserowców), z której wywodził się między innymi premier Rządu Tymczasowego od lipca 1917 roku Aleksander Kiereński. Działała również w rosyjskim Czerwonym Krzyżu. W 1911 roku przebywała krótko w Paryżu. I wojnę światową i rewolucję spędziła w Charkowie. Zmarła w 1920 roku.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W roku 2018 ukazała się książka dra Kai-Fu Lee – AI Superpowers, China, Silicon Valley, and the New World Order. Jej polskie tłumaczenie ukazało się w roku 2019 pt. Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa. Chiny i USA i przyszłość świata.

Więcej …
 

Opublikowana przez Wydawnictwo Ruthenus z Krosna książka J. Ewy Leśniewskiej „Jan Gotlieb Bloch (1836 – 1902) i dzieje rodu” jest dziełem imponującym i stanowi najbardziej – jak dotąd – wyczerpującą biografię jednego z największych kapitalistów XIX stulecia, pacyfisty i filantropa, wsławionego w świecie głównie przez 6-tomowe opracowanie „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, nazywane „biblią pacyfizmu” – pierwszego Polaka, który został zgłoszony do Pokojowej Nagrody Nobla.

Więcej …
 

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 36 gości 

Statystyka

Odsłon : 5197026

Temat dnia

Prawda o rurociągu Nord Stream

Większość polityków za polską rację stanu uznaje potępianie rurociągu Nord Stream. Warto o tym powiedzieć kilka słów prawdy. W 2005 r. rząd Jerzego Buzka odrzucił propozycję Rosji budowy przez terytorium Polski rurociągu do Niemiec. Mielibyśmy opłaty za przesył i kontrolę nad rurą.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 11 września 2020 roku w Warszawie odbyło się wspólne posiedzenie Zarządu i Rady Konsultacyjnej Porozumienia Socjalistów. Podczas spotkania przedyskutowano problemy dotyczące aktualnej sytuacji na lewicy i sygnalizowanych planów organizacji w listopadzie 2020 roku III Kongresu Lewicy.

Więcej …
 

Stowarzyszenie Polska-Białoruś opublikowało w dniu 8 września 2020 roku stanowisko woec sytuacji na Białorusi i relacji polsko-białoruskich.

Więcej …
 

W dniu 21 sierpnia 2020 roku Biuro Prasowe PPS przekazało do wiadomości publicznej stanowisko Prezydium Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej wobec wydarzeń związanych z próbą przeforsowania podwyżek uposażeń dla najwyższych urzędników w Polsce.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna opublikowała w dniu 12 sierpnia 2020 roku "List otwarty PPS do ludzi pracy Republiki Białoruskiej". List związany jest z aktualną sytuacją w tym kraju po wyborach prezydenckich i wzajemnymi relacjami Polska - Białoruś.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna opublikowaław dniu 11 sierpnia 2020 roku stanowisko Prezydium RN PPS w sprawie wydarzeń, jakie miały miejsce w ostatnich dniach w Warszawie.

Więcej …
 

Delegacja Polskiej Partii Socjalistycznej w dniu 31 lipca 2020 roku złożyła kwiaty przed pomnikiem zgrupowania „Żywiciel” oraz przy tablicy pamiątkowej na „Kotłowni WSM” pamięci poległym w pierwszym boju Powstania, powstańcom z Batalionu OW PPS im. gen. J. Dąbrowskiego.

Więcej …
 

W dniu 25 lipca 2020 roku na sosnowieckim cmentarzu spotkali się ludzie pamiętający o 19 rocznicy śmierci polskiego przywódcy okresu Polski Ludowej - Edwarda Gierka.

Więcej …
 

Stefan Aleksander Okrzeja członek organizacji Bojowej PPS, bohater walki o niepodległość Polski i przemiany społeczne został przypomniany i uczczony przez przedstawicieli Rady Naczelnej PPS w dniu 21 lipca 2020 roku.

Więcej …
 

W dniu 13 lipca 2020 roku tuż przed godziną 20. Państwowa Komisja Wyborcza przekazała wyniki głosowania w II turze wyborów prezydenckich na podstawie danych ze wszystkich obwodowych komisji wyborczych. Jak poinformował przewodniczący PKW, Andrzej Duda w II turze wyborów uzyskał 51,03 proc. głosów - zagłosowało na niego 10 440 648 osób. Z kolei Rafał Trzaskowski osiągnął wynik 48,97 proc. - zagłosowało na niego 10 018 263 osób.

 

Prezydium Rady Naczelnej PPS przyjęło w dniu 6 lipca 2020 roku uchwałę w sprawie II tury wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

PKW podała w dniu 30 czerwca 2020 roku ostateczne wyniki I tury wyborów prezydenckich, które odbyły się 28 czerwca.

Więcej …
 

Wg portalu Polskiej Partii Socjalistycznej, w dniu 26 czerwca 2020 roku na zaproszenie koła Śródmieście PPS  w warszawskiej siedzibie partii, odbyło się spotkanie promocyjne nowego numeru "Przeglądu Socjalistycznego".

Więcej …