Kościuszko, socjalista?

pytelAutor książki „Kim naprawdę był Kościuszko?” historyk, dr Jan Pytel, trafił swoją publikacją w przysłowiową „dziesiątkę”. Dziś, kiedy wszyscy poszukują swoich rodowodów i aktów założycielskich, przypomnienie Tadeusza Kościuszki i jego dorobku a także legendy, jaka mu towarzyszy, ma ogromne znaczenie dla polskiej lewicy.
Mimo, że lewica dziś działająca nie ma się w przeciwieństwie do wielu innych ugrupowań czego wstydzić, wystarczy przywołać bohaterów Proletariatu, czy twórców Polskiej Partii Socjalistycznej, to przypomnienie Tadeusza Kościuszki ma tutaj ogromne znaczenie. Wynika to z kilku powodów. Pisze o tym dr Jan Pytel, autor książki, we wstępie. Tadeusz Kościuszko był i jest nadal, mimo upływu lat przedmiotem czci Polaków, przykładem bezinteresownej służby dla ojczyzny. Poświęcono mu tysiące opracowań naukowych, popularnych i utworów literackich. Jego imię noszą obiekty użyteczności publicznej, szkoły, ulice, place w miastach, jednostki wojskowe itp. Jemu poświęcone zostały liczne pomniki. Powstaje pytanie, czym sobie zasłużył na takie miejsce w historii narodu i państwa polskiego, na swą ogromną popularność i legendę.
Książka „Kim naprawdę był Kościuszko” nosi podtytuł „Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Jest dobrze uargumentowanym studium badawczym publikacji i opinii, jakie pojawiły się w Polsce i zagranicą na przestrzeni ponad 200 lat na temat Kościuszki i insurekcji. Zawiera ona siedem rozdziałów dzielących okresy badawcze wg charakterystycznych dla Polski i Europy cykli historycznych, zaczynając od okresu napoleońskiego a kończąc na III Rzeczypospolitej. Rozdział I stanowi odrębna całość dotyczącą samego Kościuszki, jego drogi edukacyjnej, kształtowania się światopoglądu i wielu spraw osobistych.
Pozostałe rozdziały to merytoryczna analiza publikacji i opinii w ujęciu czasowym, wskazująca na ewolucję opinii dotyczących Kościuszki, szczególnie na tle prądów ideowych i politycznych obecnych w europejskiej i polskiej debacie publicznej.
Istotna część analizy dotyczy wzajemnych relacji między Kościuszką a twórcami koncepcji niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki, wielu przywódcami państw europejskich w tym m.in. z Napoleonem Bonaparte, z carycą Katarzyną oraz carem Aleksandrem I.
Autor przytacza szereg faktów z udziału Kościuszki w wojnie na kontynencie amerykańskim, w wyniku której powstały Stany Zjednoczone w obecnej, demokratycznej postaci. Dotyczy to szczególnie ważnej merytorycznie przyjaźni i korespondencji z ówczesnymi prezydentami amerykańskimi Jerzym Waszyngtonem i Thomasem Jeffersonem. Przytacza również mało znane fakty rozmów i korespondencji z Napoleonem Bonaparte, który odciął się wówczas, w przededniu kampanii moskiewskiej od wsparcia niepodległościowych ambicji Polaków.
Autor stawia i próbuje odpowiedzieć na fundamentalne pytania dotyczące jego stosunku do rewolucji na przykładzie m.in. Rewolucji Francuskiej, demokracji biorąc pod uwagę decyzje o wyzwoleniu chłopów zawarte w Uniwersale połanieckim, wiary i roli kościoła w życiu społecznym, porządku europejskiego, w którym Polska miałaby szanse istnienia i rozwoju i wielu innych problemów.
Odpowiedź na te i inne pytania nie jest prosta, bowiem inaczej patrzyła na Kościuszkę na przestrzeni dziejów lewica, inaczej prawica. Obydwa główne nurty ideowe miały co czerpać z dorobku Kościuszki, choć konkluzje dotyczące jego postawy i światopoglądu skłaniają do sytuowania go w nurcie demokratycznym i lewicowym.
Kościuszko miał bez wątpienia poglądy republikańskie i demokratyczne. Uważał się w sensie światopoglądowym za deistę, bardzo krytycznie odnosząc się do kleru i jego roli w państwie. Autor przytacza w książce fragmenty jego opinii w tej sprawie zawarte m.in. w memoriale do księcia Adama Jerzego Czartoryskiego napisanym w 1815 roku.
Kościuszko, jak pisze autor, w całym swym dorosłym życiu był wierny humanistycznym, oświeceniowym ideom, które nie tylko głosił, ale próbował realizować, uznając zasadę równości wszystkich ludzi wobec prawa. Szczególną uwagę skupiał na ulżeniu losu pańszczyźnianych chłopów. Przebywając w Ameryce szczerze ubolewał nad niewolnictwem Murzynów. Zarobione pieniądze na służbie w amerykańskim wojsku w testamencie przeznaczył na wykupienie z niewoli i nadanie osobistej wolności murzyńskim niewolnikom. W Polsce, jako właściciel majątku w Siechnowiczach, nadał chłopom osobistą wolność i uwolnił ich od pańszczyzny. Ponadto w testamencie zawarł życzenie, aby zapewnić im oświatę.
Bardzo ciekawą opinię dotyczącą Kościuszki, cytowaną w książce, napisał polski historyk, prof. Stanisław Herbst:
- Najprościej nazwać go demokratą, szlachcicem gotowym do uwłaszczenia, do reform najbardziej w owych czasach radykalnych. Od liberalnego hrabiego, za jakiego podawał się niekiedy w młodości, od doktrynerstwa lat Sejmu Wielskiego, kiedy wypowiadał się przeciw wojsku stałemu za milicyjnym, dojrzewał do roli polityka, politykę traktując jako sztukę kompromisów niekiedy, ale zawsze nie łamania lecz gospodarowania rzeczywistością. Stał się postacią tragiczną, jak niejeden później przedstawiciel polskiego losu, pragnący „sumienie narodów” wprząc w grę interesów mocarstw.
Takich opinii, cytowanych w książce, autorstwa bardzo znaczących postaci ze świata nauki i polityki jest wiele.
Książka ta to efekt wieloletnich studiów i badań dra Jana Pytela nad postacią Tadeusza Kościuszki i okresem historycznym, w którym przyszło mu żyć i działać. Ma ona duże znaczenie związane z uporządkowaniem i usystematyzowaniem istniejącej dokumentacji jak również wielu nowatorskim wnioskami, jakie rysują się z analizy materiałów historycznych.
Książka zawiera wstęp, siedem rozdziałów merytorycznych, bogatą bibliografię liczącą ponad 200 pozycji i indeks nazwisk zawierający ponad 300 zapisów. To bardzo dobrze uargumentowana i ważna pozycja. Również dla polskiej lewicy i szczególnie ruchu socjalistycznego. Ma ona niewątpliwe walory edukacyjne związane z przytoczeniem faktów ważnych w patriotycznym wychowaniu młodzieży.
Poprzez wskazanie b. dużej ilości źródeł i sprowadzenie do minimum komentarza autorskiego publikacja ta ma charakter niezwykle wyważony i obiektywny.

Andrzej Ziemski

---
Jan Pytel, „Kim naprawdę był Kościuszko. Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Wydawnictwo „Kto jest Kim”, Warszawa 2013, 168 stron.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W roku 2018 ukazała się książka dra Kai-Fu Lee – AI Superpowers, China, Silicon Valley, and the New World Order. Jej polskie tłumaczenie ukazało się w roku 2019 pt. Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa. Chiny i USA i przyszłość świata.

Więcej …
 

Opublikowana przez Wydawnictwo Ruthenus z Krosna książka J. Ewy Leśniewskiej „Jan Gotlieb Bloch (1836 – 1902) i dzieje rodu” jest dziełem imponującym i stanowi najbardziej – jak dotąd – wyczerpującą biografię jednego z największych kapitalistów XIX stulecia, pacyfisty i filantropa, wsławionego w świecie głównie przez 6-tomowe opracowanie „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, nazywane „biblią pacyfizmu” – pierwszego Polaka, który został zgłoszony do Pokojowej Nagrody Nobla.

Więcej …
 

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 29 gości 

Statystyka

Odsłon : 5115982

Temat dnia

Amerykańskie wojska w Polsce: haniebna umowa

Jeżeli ktokolwiek miał wątpliwości co do lokajskiego statusu Polski wobec Stanów Zjednoczonych, to po przeczytaniu warunków stacjonowania amerykańskich żołnierzy w naszym kraju, powinien je ostatecznie stracić.
Po i tak już dostatecznie kompromitujących negocjacjach, przypominających raczej pokorne błagania o stacjonowanie na polskiej ziemi obcych, amerykańskich wojsk, przyszedł czas na sfinalizowanie tej sprawy. Portal Onet dostarczył szczegóły umowy wojskowej z USA, dotyczącej statusu wojsk stacjonujących w Polsce.

Więcej …

Na lewicy

Delegacja Polskiej Partii Socjalistycznej w dniu 31 lipca 2020 roku złożyła kwiaty przed pomnikiem zgrupowania „Żywiciel” oraz przy tablicy pamiątkowej na „Kotłowni WSM” pamięci poległym w pierwszym boju Powstania, powstańcom z Batalionu OW PPS im. gen. J. Dąbrowskiego.

Więcej …
 

W dniu 25 lipca 2020 roku na sosnowieckim cmentarzu spotkali się ludzie pamiętający o 19 rocznicy śmierci polskiego przywódcy okresu Polski Ludowej - Edwarda Gierka.

Więcej …
 

Stefan Aleksander Okrzeja członek organizacji Bojowej PPS, bohater walki o niepodległość Polski i przemiany społeczne został przypomniany i uczczony przez przedstawicieli Rady Naczelnej PPS w dniu 21 lipca 2020 roku.

Więcej …
 

W dniu 13 lipca 2020 roku tuż przed godziną 20. Państwowa Komisja Wyborcza przekazała wyniki głosowania w II turze wyborów prezydenckich na podstawie danych ze wszystkich obwodowych komisji wyborczych. Jak poinformował przewodniczący PKW, Andrzej Duda w II turze wyborów uzyskał 51,03 proc. głosów - zagłosowało na niego 10 440 648 osób. Z kolei Rafał Trzaskowski osiągnął wynik 48,97 proc. - zagłosowało na niego 10 018 263 osób.

 

Prezydium Rady Naczelnej PPS przyjęło w dniu 6 lipca 2020 roku uchwałę w sprawie II tury wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

PKW podała w dniu 30 czerwca 2020 roku ostateczne wyniki I tury wyborów prezydenckich, które odbyły się 28 czerwca.

Więcej …
 

Wg portalu Polskiej Partii Socjalistycznej, w dniu 26 czerwca 2020 roku na zaproszenie koła Śródmieście PPS  w warszawskiej siedzibie partii, odbyło się spotkanie promocyjne nowego numeru "Przeglądu Socjalistycznego".

Więcej …
 

Sąd Najwyższy w dniu 12 czerwca 2020 roku postanowił uchylić decyzję PKW w sprawie odrzucenia wniosku Komitetu Wyborczego Waldemara Witkowskiego o wpisanie na listę kandydatów w wyborach na urząd Prezydenta RP.
Tym samym Państwowa Komisja Wyborcza zobowiązana została do wpisania na listę kandydatów w wyborach prezydenckich, które odbędą się w dniu 28 czerwca 2020 roku kandydata Waldemara Witkowskiego. Inne skargi na decyzje PKW zostały odrzucone.

Więcej …
 

Rada Naczelna Polskiej Partii Ssocjalistycznej zebrała się na posiedzeniu poświęconym omówieniu stanowiska partii w sprawie wyborów na urząd Prezydenta RP oraz bieżących zagadnień dotyczących działalności organizacji.

Więcej …
 

Wg informacji rzecznika PPS w dniu 30 czerwca 2020 roku Organizacja Młodzieżowa PPS, „Czerwona Młodzież” uczestniczyła w demonstracji ruchów lewicowych przed Sejmem RP, zorganizowanej przez ZSP Związek Wielobranżowy Warszawa, Komitet Obrony Praw Lokatorów i Federację Anarchistyczną, Wrocław.

Więcej …
 

Rada Naczelna PPS opublikowała w dniu 11 maja 2020 roku stanowisko dotyczące nieodbycia wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

W piątek 8 maja2020 roku, w Dniu Zwycięstwa, delegacje Polskiej Partii Socjalistycznej, Stowarzyszenia Porozumienie Socjalistów oraz delegacja Sojuszu Lewicy Demokratycznej złożyły w Piotrkowie Trybunalskim wieńce pod Pomnikiem Wdzięczności za Polskę i Lud (1939-1945 ) oraz na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich.
Delegacje Lewicy Piotrkowskiej oddały tym aktem hołd wszystkim wyzwolicielom państw Europy spod jarzma niewoli okupanta faszystowskiego.
Cześć i Chwała Bohaterom !