Kościuszko, socjalista?

pytelAutor książki „Kim naprawdę był Kościuszko?” historyk, dr Jan Pytel, trafił swoją publikacją w przysłowiową „dziesiątkę”. Dziś, kiedy wszyscy poszukują swoich rodowodów i aktów założycielskich, przypomnienie Tadeusza Kościuszki i jego dorobku a także legendy, jaka mu towarzyszy, ma ogromne znaczenie dla polskiej lewicy.
Mimo, że lewica dziś działająca nie ma się w przeciwieństwie do wielu innych ugrupowań czego wstydzić, wystarczy przywołać bohaterów Proletariatu, czy twórców Polskiej Partii Socjalistycznej, to przypomnienie Tadeusza Kościuszki ma tutaj ogromne znaczenie. Wynika to z kilku powodów. Pisze o tym dr Jan Pytel, autor książki, we wstępie. Tadeusz Kościuszko był i jest nadal, mimo upływu lat przedmiotem czci Polaków, przykładem bezinteresownej służby dla ojczyzny. Poświęcono mu tysiące opracowań naukowych, popularnych i utworów literackich. Jego imię noszą obiekty użyteczności publicznej, szkoły, ulice, place w miastach, jednostki wojskowe itp. Jemu poświęcone zostały liczne pomniki. Powstaje pytanie, czym sobie zasłużył na takie miejsce w historii narodu i państwa polskiego, na swą ogromną popularność i legendę.
Książka „Kim naprawdę był Kościuszko” nosi podtytuł „Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Jest dobrze uargumentowanym studium badawczym publikacji i opinii, jakie pojawiły się w Polsce i zagranicą na przestrzeni ponad 200 lat na temat Kościuszki i insurekcji. Zawiera ona siedem rozdziałów dzielących okresy badawcze wg charakterystycznych dla Polski i Europy cykli historycznych, zaczynając od okresu napoleońskiego a kończąc na III Rzeczypospolitej. Rozdział I stanowi odrębna całość dotyczącą samego Kościuszki, jego drogi edukacyjnej, kształtowania się światopoglądu i wielu spraw osobistych.
Pozostałe rozdziały to merytoryczna analiza publikacji i opinii w ujęciu czasowym, wskazująca na ewolucję opinii dotyczących Kościuszki, szczególnie na tle prądów ideowych i politycznych obecnych w europejskiej i polskiej debacie publicznej.
Istotna część analizy dotyczy wzajemnych relacji między Kościuszką a twórcami koncepcji niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki, wielu przywódcami państw europejskich w tym m.in. z Napoleonem Bonaparte, z carycą Katarzyną oraz carem Aleksandrem I.
Autor przytacza szereg faktów z udziału Kościuszki w wojnie na kontynencie amerykańskim, w wyniku której powstały Stany Zjednoczone w obecnej, demokratycznej postaci. Dotyczy to szczególnie ważnej merytorycznie przyjaźni i korespondencji z ówczesnymi prezydentami amerykańskimi Jerzym Waszyngtonem i Thomasem Jeffersonem. Przytacza również mało znane fakty rozmów i korespondencji z Napoleonem Bonaparte, który odciął się wówczas, w przededniu kampanii moskiewskiej od wsparcia niepodległościowych ambicji Polaków.
Autor stawia i próbuje odpowiedzieć na fundamentalne pytania dotyczące jego stosunku do rewolucji na przykładzie m.in. Rewolucji Francuskiej, demokracji biorąc pod uwagę decyzje o wyzwoleniu chłopów zawarte w Uniwersale połanieckim, wiary i roli kościoła w życiu społecznym, porządku europejskiego, w którym Polska miałaby szanse istnienia i rozwoju i wielu innych problemów.
Odpowiedź na te i inne pytania nie jest prosta, bowiem inaczej patrzyła na Kościuszkę na przestrzeni dziejów lewica, inaczej prawica. Obydwa główne nurty ideowe miały co czerpać z dorobku Kościuszki, choć konkluzje dotyczące jego postawy i światopoglądu skłaniają do sytuowania go w nurcie demokratycznym i lewicowym.
Kościuszko miał bez wątpienia poglądy republikańskie i demokratyczne. Uważał się w sensie światopoglądowym za deistę, bardzo krytycznie odnosząc się do kleru i jego roli w państwie. Autor przytacza w książce fragmenty jego opinii w tej sprawie zawarte m.in. w memoriale do księcia Adama Jerzego Czartoryskiego napisanym w 1815 roku.
Kościuszko, jak pisze autor, w całym swym dorosłym życiu był wierny humanistycznym, oświeceniowym ideom, które nie tylko głosił, ale próbował realizować, uznając zasadę równości wszystkich ludzi wobec prawa. Szczególną uwagę skupiał na ulżeniu losu pańszczyźnianych chłopów. Przebywając w Ameryce szczerze ubolewał nad niewolnictwem Murzynów. Zarobione pieniądze na służbie w amerykańskim wojsku w testamencie przeznaczył na wykupienie z niewoli i nadanie osobistej wolności murzyńskim niewolnikom. W Polsce, jako właściciel majątku w Siechnowiczach, nadał chłopom osobistą wolność i uwolnił ich od pańszczyzny. Ponadto w testamencie zawarł życzenie, aby zapewnić im oświatę.
Bardzo ciekawą opinię dotyczącą Kościuszki, cytowaną w książce, napisał polski historyk, prof. Stanisław Herbst:
- Najprościej nazwać go demokratą, szlachcicem gotowym do uwłaszczenia, do reform najbardziej w owych czasach radykalnych. Od liberalnego hrabiego, za jakiego podawał się niekiedy w młodości, od doktrynerstwa lat Sejmu Wielskiego, kiedy wypowiadał się przeciw wojsku stałemu za milicyjnym, dojrzewał do roli polityka, politykę traktując jako sztukę kompromisów niekiedy, ale zawsze nie łamania lecz gospodarowania rzeczywistością. Stał się postacią tragiczną, jak niejeden później przedstawiciel polskiego losu, pragnący „sumienie narodów” wprząc w grę interesów mocarstw.
Takich opinii, cytowanych w książce, autorstwa bardzo znaczących postaci ze świata nauki i polityki jest wiele.
Książka ta to efekt wieloletnich studiów i badań dra Jana Pytela nad postacią Tadeusza Kościuszki i okresem historycznym, w którym przyszło mu żyć i działać. Ma ona duże znaczenie związane z uporządkowaniem i usystematyzowaniem istniejącej dokumentacji jak również wielu nowatorskim wnioskami, jakie rysują się z analizy materiałów historycznych.
Książka zawiera wstęp, siedem rozdziałów merytorycznych, bogatą bibliografię liczącą ponad 200 pozycji i indeks nazwisk zawierający ponad 300 zapisów. To bardzo dobrze uargumentowana i ważna pozycja. Również dla polskiej lewicy i szczególnie ruchu socjalistycznego. Ma ona niewątpliwe walory edukacyjne związane z przytoczeniem faktów ważnych w patriotycznym wychowaniu młodzieży.
Poprzez wskazanie b. dużej ilości źródeł i sprowadzenie do minimum komentarza autorskiego publikacja ta ma charakter niezwykle wyważony i obiektywny.

Andrzej Ziemski

---
Jan Pytel, „Kim naprawdę był Kościuszko. Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Wydawnictwo „Kto jest Kim”, Warszawa 2013, 168 stron.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

Postać Tadeusza Kościuszki, wybitnego Polaka, bohatera dwóch kontynentów mimo upływu ponad 200 lat od jego śmierci cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem wielu historyków i polityków polskich i zagranicznych. Prace poświęcone jego osobie i działalności ukazują się nieprzerwanie od ponad 200 lat. Jedna z nich autorstwa Piotra Marka Napierały pt „Żołnierz i filozof.

Więcej …
 

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 19 gości 

Statystyka

Odsłon : 5026851

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Arogancja władzy

Ekipy rządzące Polską po roku 1990 zbiły kapitał polityczny i otrzymały władzę na fali krytyki i walce ze zjawiskami arogancji i nieposzanowania obywateli przez poprzedników, którzy przez 45 lat władali Polską Ludową. Ekipy te miały rodowód solidarnościowy, zrodzony w wyniku legendy pierwszego, ponad 10 milionowego związku zawodowego, który od 1980 roku stał się realną siłą polityczną. We wszelkich złożonych deklaracjach i programach składały uroczyste zapewnienia, że nie dopuszczą do arogancji władzy i nieposzanowania człowieka pracy. Zapewnienie to stało się jednym z filarów politycznych przemian i transformacji. Ludzie w to uwierzyli.

Więcej …

Na lewicy

Z dokumentów przekazanych PAP w dniu 4 lutego 2020 roku wynika, że Sąd Okręgowy w Warszawie wydał decyzję o wpisaniu do ewidencji partii politycznych zmian w statucie Sojuszu Lewicy Demokratycznej, która zmienia nazwę SLD na "Nowa Lewica". Sąd wpisał również do ewidencji znak graficzny "Lewica", którym SLD, Wiosna i Lewica Razem posługiwała się w kampanii parlamentarnych i którym posługuje się także klub parlamentarny.

Więcej …
 

W dniu 1 Lutego 2020 roku odbyło się w Warszawie posiedzenie Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 31 stycznia 2010 roku mija 15 rocznica śmierci Jana Mulaka – honorowego przewodniczącego PPS, działacza społecznego, wyśmienitego trenera i wychowawcy, wielkiego patrioty i żołnierza.

Więcej …
 

W dniu 29 stycznia 2020 roku odbyło się zebranie Koła PPS Warszawa Śródmieście. Dyskutowano o przygotowaniach do wyborów prezydenckich. Koło przyjęło uchwałę w tej sprawie skierowaną do Rady Naczelnej PPS, której posiedzenie planowane jest na dzień 2 lutego.

Więcej …
 

W dniach 20-21 stycznia 2020 roku w Warszawie w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej oraz w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego odbyła się konferencja naukowa pt.: „Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski”.

Więcej …
 

W dniu 19 stycznia 2020 roku w Słupsku odbyła się uroczystość zaprezentowania przez trzy partie: SLD, Wiosna i Lewica Razem Roberta Biedronia, jako oficjalniego kandydata SLD na prezydenta.

Więcej …
 

17 stycznia 1945 roku do zniszczonej niemal doszczętnie Warszawy wkroczyli żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego oraz oddziały Armii Czerwonej. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy.

Więcej …
 

W dniu 5 stycznia 2020 roku obradowała Rada Krajowa Lewicy Razem. Jak poinformowano, partia przyjęła stanowisko, w którym wzywa polski rząd do odcięcia się od planów destabilizacji Bliskiego Wschodu przez administrację prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa.

Więcej …
 

W dniu 14 grudnia 2019 roku zebrała się w Warszawie Krajowa Konwencja SLD. Po konsultacjach w województwach, podjęła decyzję o zmianie statutu Sojuszu, która umożliwi połączenie sił SLD i partii Wiosna. Głosowało 127 delegatek i delegatów, za oddano 109 głosów, przeciwko było 10 osób, a 8 wstrzymało się od głosu.

Więcej …
 

W dniu 7 grudnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia” z udziałem zaproszonych gości. Omówiono tryb przygotowań do Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia w październiku 2020 roku.

Więcej …
 

W dniach 25-28 listopada 2019 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska, międzyśrodowiskowa konferencja naukowa  pt.: „Mistrzowie,  pedagodzy, nauczyciele” pod naukowym patronatem prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 21 listopada 2019 roku w Piotrkowie Tryb. odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa – Szkice z dziejów lewicy pt. 100-lecie Sejmu Ustawodawczego oraz 120-lecie obecności PPS w Piotrkowie Trybunalskim.
Organizatorami Konferencji byli: Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego (Filia w Piotrkowie Tryb.) – Instytut Historii i Spraw Międzynarodowych, Porozumienie Socjalistów, Stowarzyszenie im. Ignacego Daszyńskiego przy współudziale Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …