W dziewięćdziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości

prof. dr hab. Marian Dobrosielski

To bardzo dobrze, że władze PPS postanowiły uczcić tę rocznicę spotkaniem1 na temat roli Polskiej Partii Socjalistycznej w odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku. Obawiam się, że w oficjalnych uroczystościach związanych z tą rocznicą, o roli PPS wspominać się będzie nie wiele, czy raczej wcale. A rola PPS w odzyskiwaniu niepodległości państwa polskiego była ogromna. Wyrażała się m.in. w kształtowaniu świadomości narodowej Polaków. Wykazywała konieczność łączenia walki politycznej, dyplomatycznej, zbrojnej o niepodległość, o wyzwolenie narodowe Polski z walką o jej wyzwolenie społeczne, o sprawiedliwość społeczną, o łączenie patriotyzmu z internacjonalizmem. Sądzę, że ta strategiczna koncepcja PPS, była najgruntowniej uzasadniona, najbardziej dostosowana do istniejącej na przełomie XIX i XX wieku rzeczywistości geopolitycznej i najlepiej służąca polskiej racji stanu spośród wszystkich innych ideologii czy programów istniejących wówczas polskich ugrupowań społeczno – politycznych: prawicowych, ludowych czy SDKPiL. Przed, w trakcie i po rewolucji 1905 roku, głoszone przez PPS hasła: „Niech żyje niepodległość”, „Niech żyje socjalizm”, „Precz z caratem”, „Precz z zaborcami” były dość powszechnie podejmowane.
Sądzę, że obchody rocznic wielkich, radosnych historycznych osiągnięć i zwycięstw, jak i gorzkich czy wręcz katastrofalnych porażek i klęsk powinny nas skłaniać do pogłębionej refleksji nad ich wielorakimi przyczynami i skutkami. Do zastanowienia się również nad popełnionymi błędami na drodze do sukcesu czy klęski, w celu wyciągnięcia z nich wniosków dla teraźniejszej działalności kształtującej przyszłość.
Sądzę, że ważnym niedopatrzeniem PPS na przełomie XIX i XX wieku, w trakcie pierwszej wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu był brak szerokiego rozwinięcia działalności dyplomatycznej wobec rządów i państw zachodnich, w szczególności Francji, Anglii i USA. W tej dziedzinie ugrupowania prawicowe wykazywały zdecydowanie większą aktywność niż PPS. Gwoli prawdy należy też podkreślić, że w kształtowaniu świadomości narodowej obok PPS, również inne ugrupowania, w szczególności te, na bazie których powstała Narodowa Demokracja, w których co prawda patriotyzm przekształcał się często w nacjonalizm, by nie powiedzieć szowinizm. Należy też pamiętać o tym, że to nie tylko praca i walka PPS i innych ugrupowań niepodległościowych, lecz i szczęśliwe dla Polski formowanie się sytuacji międzynarodowej, pierwsza wojna światowa, w której walczyli ze sobą zaborcy Polski i w pełen hipokryzji sposób zabiegali o poparcie Polaków, a w szczególności zwycięstwo Ententy w tej, wojnie przyczyniły się w poważnym stopniu do tego, że „wybuchła nam Polska”, jak dość powszechnie mówiono pod koniec 1918 roku.
O dominującej roli politycznej PPS w tych latach świadczy fakt, że w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku powstał w Lublinie na bazie koalicji socjalistów i ludowców Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polski, którego premierem został socjalista Ignacy Daszyński. Rola PPS w polityce wewnętrznej nie miała jednak swego pełnego odzwierciedlenia w polityce zagranicznej.
To, co za chwilę powiem i co wynika chyba z mego skrzywienia zawodowego wieloletniej służby w dyplomacji Polski, będzie może szokujące. Uważam bowiem, że najwybitniejszym, twórczym polskim dyplomatą pod koniec pierwszej wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu, aż do czasu zawarcia traktatu wersalskiego, był zdecydowany przeciwnik, czy wręcz wróg socjalizmu – Roman Dmowski. Wywoła też może u niektórych uczestników naszego spotkania i nie tylko u nich fakt, że dwudziestokilkuletniego Romana Dmowskiego w czasie jego studiów w Paryżu w 1891 roku „łączyły – jak pisze jego biograf Roman Wapiński – dość ścisłe więzy z działaczami, którzy później zwiążą się z Polską Partią Socjalistyczną. Wraz z Kazimierzem Dłuskim i Bolesławem Motzem napisał propagandowy artykuł pt. <Polskie partie robotnicze i sprawa narodowa>  do pierwszego numeru Przeglądu Socjalistycznego”. Wapiński pisze dalej: „ W swych wspomnieniach Bolesław Limanowski potwierdza ten fakt i pisze, że <Dmowski miał polecenie od młodzieży warszawskiej zająć się wydawnictwem miesięcznika socjalistycznego>”2 . Jaka była dalsza „ewolucja” poglądów Dmowskiego wszyscy wiemy i o nich mówić nie będę.
Wróćmy do lat pierwszej wojny światowej i bezpośrednio po niej. Jak wiadomo, do rewolucji marcowej 1917 roku, głównie państwa Europy zachodniej, Anglia i Francja i inne uznawały sprawę Polski za wewnętrzną kwestię swego sojusznika, Rosji. Dmowski dostrzegł w tej rewolucji i obaleniu caratu możliwość wykorzystania tego faktu do skłonienia wspomnianych wyżej państw a USA do poparcia idei odbudowy niepodległej i zjednoczonej Polski. Współorganizując w Lozannie Komitet Narodowy Polski (KNP), z późniejszą siedzibą w Paryżu, doprowadził wspólnie z innymi członkami tego Komitetu, do uznania KNP przez państwa zachodniej Europy i USA jako reprezentanta Polski. Dmowski i jego partnerzy KNP stawiali w swej pracy wspólny, ogólny interes narodowy Polski ponad partykularyzmy, rywalizacje partyjne i ambicje ich przywódców. Dmowski skłonił niektórych niechętnych mu ludzi, m.in. Ignacego Paderewskiego do udziału w pracach Komitetu. Józef Piłsudski, zdecydowany przeciwnik Dmowskiego i jego politycznych koncepcji uznał za właściwe wysłać swych ludzi do pracy w KNP. W przesłanym przez nich liście z 21 grudnia 1918 roku pisał: „ Drogi Panie Romanie,… Niech mi Pan wierzy, że życzę sobie uniknięcia podwójnego przedstawicielstwa Polski wobec aliantów: tylko jedno wspólne przedstawicielstwo może sprawić, że nasze żądania zostaną wysłuchane.” 3.
Piłsudski w tym czasie uznawał, jak pisał w tym liście konieczność „ wzniesienia się ponad interesy partii, klik i grup”. Mianował Paderewskiego i Dmowskiego delegatami na konferencję pokojową, zakończoną 28 czerwca 1919 roku, podpisaniem Traktatu Wersalskiego. Traktat ten nie spełniał wszystkich dezyderatów i nadziei polskich, dotyczących granic odrodzonego państwa. Uwzględnił jednak ich bardzo poważną część. Stało się to w poważnym stopniu dzięki usilnym staraniom i pracy politycznej i dyplomatycznej Dmowskiego i Paderewskiego, wbrew wrogiej wręcz wobec Polski postawie Anglii, w osobie George’a Lloyda, mimo sympatyzującej Polsce, lecz chwiejnej postawie prezydenta USA, Wilsona. Stanowisko Polski na konferencji pokojowej popierała Francja, która widziała w tym swój interes osłabienia roli Niemiec w powstającej po wojnie Europie.
Dlaczego o tym wspominam? Po pierwsze gwoli prawdy. Po drugie by przeciwstawić ówczesne postawy Piłsudskiego, Dmowskiego i Paderewskiego postawom aktualnego prezydenta i premiera Polski. Piłsudski i Dmowski reprezentowali zupełnie odmienne, wręcz sprzeczne koncepcje ideologiczne i polityczne. Stawiali jednak polską rację stanu, polskie interesy narodowe ponad swe animozje i ambicje. Potrafili we wspomnianym, decydującym o przyszłości Polski okresie ze sobą współpracować dla realizacji nadrzędnych, ponad ideologicznych, ponad partyjnych, narodowych interesów Polski, dla umocnienia roli i miejsca Polski, jej autorytetu na arenie międzynarodowej.
Prezydent Kaczyński i premier Tusk, których poglądy ideologiczne i partyjne są sobie bardzo bliskie, stawiają demonstracyjnie swe osobiste, partykularne ambicje, swoją rywalizację w walce o prezydenturę w najbliższych wyborach, ponad dobro ogólne, ponad nadrzędne, wspólne, ogólnospołeczne potrzeby Polski. Prowadzi to do pomniejszania, marginalizacji roli i miejsca Polski w Unii Europejskiej i w świecie, nie mówiąc już o ośmieszaniu roli prezydenta i premiera na arenie międzynarodowej. Światem wstrząsa amerykański kryzys finansowo – gospodarczy, a prezydent i premier kłócą się o to, kto ma reprezentować Polskę na szczycie UE w Brukseli i jak do niej przybyć.
Oby zbliżające się obchody rocznicy odzyskania niepodległości skłoniły prezydenta i premiera do koncentracji nie na organizacji balu czy gali i nad tym, kto w nich będzie uczestniczyć, lecz nad wspólnym, racjonalnym stanowiskiem w polskiej polityce wewnętrznej i zagranicznej zgodnym z dobrem ogólnym społeczeństwa Polski, z polskimi interesami narodowymi i nad środkami ich realizacji.
Nie sposób zakończyć i tego wystąpienia bez powiedzenia słów kilku na temat aktualnych – moim zdaniem – zadań polskiej lewicy. Sądzę, że głównym zadaniem obecnie rozproszonej i skłóconej lewicy powinno być dążenie do zgodnego zjednoczenia wysiłków wszystkich ugrupowań lewicowych reprezentowanych w parlamencie i poza parlamentarnych w walce o Polskę społeczeństwa otwartego, obywatelskiego, Polskę sprawiedliwości społecznej i autentycznej wolności indywidualnej, w walce o demokratyczny i humanistyczny socjalizm. Droga do tego celu leży – moim zdaniem – nie w kreowaniu LiD’u bis, z myślą o zapewnianiu niektórym politykom miejsc w Parlamencie Europejskim. Nie w zbliżaniu się do centrum i PO (tam już wszystkie miejsca są zajęte), lecz w argumentacji zmierzającej do odebrania PO i PiS podstępnie zdobytych przez te partie głosów lewicy. Sądzę, że warto wrócić do hasła „nie ma wroga lewicy” i skutecznie je realizować. Odnoszę wrażenie, że SLD i PPS zmierzają w tym kierunku. Wierzę, że PPS jeszcze aktywniej będzie działać zgodnie ze swą tradycją na rzecz jednoczenia lewicy.
Sądzę, że wszystkie ugrupowania autentycznie lewicowe powinny wspólnie przeciwstawiać się zgubnej ideologii neoliberalizmu i neokonserwatyzmu, reprezentowanymi w Polsce przez PO i PiS -  maskującymi swe prawdziwe oblicze oszukańczym populizmem. Przeciwstawiając się szaleńczemu wyścigowi zbrojeń, narzucanemu światu przez USA, m.in. przez próby instalacji „ tarczy antyrakietowej” w Polsce (do czego mam nadzieję nie dojdzie), rozszerzania NATO i instalowania militarnych baz amerykańskich w różnych regionach świata. Domagać się zerwania polityki zagranicznej PO i PiS autowasalizacji Polski wobec USA. Dążyć do rzetelnej poprawy stosunków z wszystkimi sąsiadami Polski, w szczególności z Rosją. Przyczyniać do zdobycia autentycznie silnej i wiarygodnej pozycji Polski w Unii Europejskiej, która powinna stać się samodzielnym, liczącym się graczem w skali światowej. Graczem samodzielnym, z własną, wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa, lecz nie być giermkiem czy protektoratem USA.

Odnosniki:
1.   Wystąpienie na spotkaniu zorganizowanym przez władze PPS w dniu 25.10.2008 w Sejmie.
2.   Roman Wapiński, Roman Dmowski, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1988, str. 46-47.
3.   Józef Piłsudski, Pisma Zbiorowe, T. V Warszawa 1937, str. 45- 46.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Książka amb. Sylwestra Szafarza pt.: „Ewolucja BRICS” - to pierwsze na polskim forum publicznym opracowanie dotyczące tej wielkiej organizacji gospodarczej i politycznej zrzeszającej już pięć państw i współpracującej z większością krajów rozwijających się, a także z takimi mocarstwami jak USA, Niemcy, Francja czy W. Brytania oraz z wieloma organizacjami międzynarodowymi.

Więcej …
 

Ludwik Cohn, bohater monografii Przemysława Prekiela, to wybitny polski socjalista i demokrata, działacz społeczny i polityczny, żołnierz. Po wojnie działacz PPS, aktywny członek opozycji demokratycznej w Polsce Ludowej, adwokat.

Więcej …
 

„Lewica. Stare błędy, nowe wyzwania” to kolejna na polskim rynku wydawniczym – po „Sferach sprawiedliwości” (2007) i „Wojnach sprawiedliwych i niesprawiedliwych” (2010) – książka Michaela Walzera  – emerytowanego profesora Uniwersytetów w Princeton i Harvardzie, byłego współwydawcy niezależnego lewicowego czasopisma „Dissent” oraz – co nie mniej ważne – twórcy lewicowej odmiany komunitaryzmu (nurtu głównie amerykańskiej współczesnej filozofii polityki, który podkreśla wagę i wartość wspólnotowości w życiu człowieka).

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 22 gości 

Statystyka

Odsłon : 4665399

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Tęcza i co z niej wynika

Od pewnego czasu rozwija się nam „tęczowa afera”. Śledzę jej rozwój w mediach wszelkiej maści politycznej. Szczególnie interesujące a czasem zaskakujące są wypowiedzi prominentów.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 11 maja 2019 roku w Warszawie odbyło się tradycyjne spotkanie kilkuset byłych działaczy socjalistycznych związków młodzieży z okresu Polski Ludowej. Organizatorem było Stowarzyszenie „Pokolenia”, które prowadzi aktywną działalność w tych środowiskach na terenie całej Polski.

Więcej …
 

W dniu 6 maja 2019 roku w Warszawie z inicjatywy SLD odbyła się jedna z najważniejszych debat przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Debata „Timmermans-Cimoszewicz-Kwaśniewski” przyciągnęła uwagę nie tylko składem dyskutantów, ale i tym co jedni z najbardziej doświadczonych polityków w Europie mają do powiedzenia na temat przyszłości Unii Europejskiej.

Więcej …
 

Ugrupowania lewicy, jak i ludzie pracy indywidualnie świętowali 1 Maja. W Warszawie odbyło się kilka manifestacji, które w sumie zebrały ponad tysiąc osób.

Więcej …
 

W dniu 25 kwietnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Porozumienia Socjalistów. Przedyskutowano problemy związane z sytuacją polskiej lewicy, przyjęto Apel na 1 Maja.

Więcej …
 

13 kwietnia 2019 roku w Warszawie odbyło się okolicznościowe spotkanie poświęcone 20. Rocznicy powołania Sojuszu Lewicy Demokratycznej jako partii politycznej. Sojusz powstał 15 kwietnia 1999 r.

Więcej …
 

W dniu 9 kwietnia 2019 roku w siedzibie warszawskiej Okręgowej Rady Adwokackiej odbyło się spotkanie promocyjne książki Przemysława Prekiela „Ludwik Cohn. Od PPS po KOR”  wydanej przez Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniach 1-4 kwietnia 219 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska międzyśrodowiskowa konferencja naukowa: „Dokonania kulturowe w PRL”.
Organizatorami konferencji byli: Wszechnica Polska, Stowarzyszenie Filozofów Krajów Słowiańskich, Polski Oddział Stowarzyszenia Kultury Europejskiej z siedzibą w Wenecji. Konferencja tradycyjnie, co roku odbywa się pod patronatem naukowym prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 31 marca 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Sojuszu Lewicy Demokratycznej dotyczące wyborów do Parlamentu Europejskiego.

Więcej …
 

W dniu 29 marca 2019 roku w Warszawie odbyło się Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Ruch Społeczny „Praca-Pokój-Sprawiedliwość”. Zebranie miało charakter sprawozdawczo-wyborczy.

Więcej …
 

W dniu 2 marca 2019 roku w Warszawie obradował 43. Kongres Polskiej Partii Socjalistycznej. Wybrano nowe władze: Radę Naczelną, Centralną Komisję Rewizyjną i Centralny Sąd Partyjny.

Więcej …
 

W dniu 27 lutego 2019 roku w Warszawie odbyło się spotkanie przedstawicieli partii i organizacji wchodzących w skład zawiązanej w roku 2018 Koalicji SLD – Lewica Razem oraz członków Rady Dialogu i Porozumienia Lewicy.

Więcej …
 

4 lutego 2019 roku w bielańskiej Mediatece w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „W służbie dzieci i młodzieży. 100-lecie TPD”. Po prezentacji w Warszawie ekspozycja ruszy w Polskę – najpierw do Żyrardowa i Sochaczewa.

Więcej …