W oczekiwaniu na normalność ( Manifest przeciw oszołomskiej prawicy)

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Od dawna zapowiadana książka Andrzeja Wasilewskiego „Czy Rzeczpospolita ma szanse na normalność” ujrzała światło dzienne. Autor oraz redaktor książki – Joanna Łączyńska musieli w ostatnim okresie przechodzić męczarnie, kiedy z blisko 500 stron tekstu przygotowali do druku mniej, niż 200. Nie znam tekstu pierwotnego, ale ten, który wypełnia stronice książki jest nad wyraz syntetyczny i wyrazisty.
Wymaga uwagi i intelektualnego przygotowania – nie da się tej książki wchłonąć „jednym tchem”. Nie jest ona ani łatwa, ani przyjemna.
Andrzej Wasilewski tak, jak i inne swoje wcześniejsze pozycje, tę adresuje do czytelnika wyrobionego zarówno w lekturach najlepszej eseistyki politycznej, jak też mającego pojęcie o historii, konstrukcji państwa i mechanizmach, które nim rządzą.
Książka daje zdecydowane oceny przeszłości, szczególnie ostatniego dwudziestolecia, nie szczędzi prawdy, która dla twórców naszych dróg transformacyjnych może być zdecydowanie niewygodna. Obnaża bowiem ich nieprzygotowanie, często polityczną głupotę i cynizm, a na pewno brak państwowego instynktu.
Książka nie znajdzie zapewne uznania wśród dziś, a na pewno onegdaj, rządzących. Nie daje im bowiem szans, przy swej bogatej argumentacji i temperamencie publicystycznym autora, na rzeczową obronę i przedstawienie ich prawdy o Rzeczpospolitej, która trafiłaby do społeczeństwa bez zastrzeżeń. Andrzej Wasilewski jest bezlitosny dla koryfeuszy polskiej prawicy pokazując ich mizerię państwową i programową. Nie oszczędza też lewicy socjaldemokratycznej, która miała okazję rządzić Polską przez dwie kadencje i nie zrobiła nic, aby utrwalić racjonalizm w myśleniu i lewicowe wartości, a zauroczona neoliberalizmem realizowała w zasadzie program prawicy. Poddała się bez walki, tracąc swą niekwestionowaną pozycję w elektoracie, na rzecz groźnej, bo bezkompromisowej skrajnej prawicy, opanowanej przez ekstremistów.
Na dwie przynajmniej rzeczy, przy tej bogatej intelektualnie książce warto zwrócić uwagę. Po pierwsze na opisany swoisty paradoks zwycięskiego obozu władzy przed 19 laty, który wskazuje autor jako jedno ze źródeł dzisiejszego stanu Rzeczpospolitej.
- Tymczasem zawiłość polskiej sytuacji – pisze autor – wynikała właśnie z faktu, że degenerujące zjawiska były nieodrodnym wytworem zwycięskiego obozu. Torował on drogi demokratycznym swobodom i cywilizacyjnej modernizacji, jednocześnie reanimując najgorsze upiory przeszłości – obskurantyzm, warcholstwo, możnowładcze bezprawie. I nie były to bynajmniej, jak utrzymywała oficjalna wykładnia przejściowe słabości dojrzewającej dopiero demokracji, lecz stale zaostrzająca się tendencja do paranoizacji stosunków publicznych, wynoszącej na szczyty władzy mitomanów i psychopatów…
Andrzej Wasilewski upatruje te zjawiska w polskiej tradycji i kulturze, która doprowadziła do rozkładu państwa wcześniej ze względu m.in. na liberum veto i towarzyszące temu konsekwencje demokracji szlacheckiej. Opisuje przy tym brak dojrzałości polskiej prawicy emigracyjnej, która otrzymała odprawę ze strony brytyjskiego premiera Winstona Churchilla w momencie targów o władzę w Polsce w roku 1944. Cytuje przy tym Churchilla, który tak odniósł się do Stanisława Mikołajczyka:
„Nie jesteście żadnym rządem. Jesteście warchołami, którzy chcą zburzyć Europę. Odwołam się do innych Polaków, zwłaszcza, że rząd lubelski może funkcjonować doskonale. On będzie rządem. Pańskie argumenty to zbrodniczy pomysł wywołania rozłamu między sojusznikami a pomocą waszego liberum veto. Mam wrażenie, że jestem w domu dla obłąkanych”.
Cytowany fragment jest mottem książki.
Drugi opisany w rozdziale końcowym szeroki problem dotyczy przeszłości, sukcesów i zaniechań, a także błędów polskiej lewicy. Dzisiejszą lewicę opisuje jako szczątkową, niezdolną do przedstawienia spójnego programu społeczno-gospodarczego, dającego szansę na zdobycie utraconej władzy i dalsze reformowanie Polski. Wskazuje jednocześnie na kolejny paradoks – jeśli Polska ma być państwem zrównoważonym politycznie, musi mieć proporcjonalnie do potrzeb rozwiniętą lewicę, która powinna równoważyć w ramach systemu wpływy prawicy. Paradoksem jest to, że leży to również w interesie prawicy, jednak mający decydujący głos ekstremiści albo nie chcą, albo tego nie rozumieją. Przeniesiona z innej sfery kulturowej zasada, że „zwycięzca bierze wszystko” powoduje chęć wyniszczenia politycznych przeciwników, bez oglądania się na konsekwencje. Przyjęta droga jest drogą donikąd.
Książka posiada trzy rozdziały. Drugi opatrzony jest mottem Waleriana Kalinki z Sejmu Czteroletniego i zatytułowany: „Anatomia władzy monoobozu”. Czytamy tam:
„Każda większa indywidualność, każdy mąż stanu, który ośmielił się choćby najsłabiej przeciwstawić prądowi zwyczajowego zła, prowadzącego państwo nieuchronnie do zguby, miał drogę życia wysłaną cierpieniami i kamieniami w Polsce; przebaczano mu dopiero po śmierci, gdy nie był już w stanie zmącić spokoju zanarchizowanej braci szlacheckiej…”
Tytuły niektórych podrozdziałów mówią same za siebie: „Niedojrzałość prawicy”, „Niepodważalna wersja historii”, „Moralność jako kapitał spekulacyjny”, „Samorozgrzeszający się system” czy „Samoniszczące się państwo”. Zawarty w nich ładunek intelektualnej refleksji nad współczesną Polską nie ma od dawna w naszej publicystyce sobie równych.
Rozdział trzeci książki zatytułowany „Czekając na lewicę” niesie bardzo duży ładunek przemyśleń i koncepcji związanych z konstrukcją państwa i jakością polskiej demokracji.
- Prawdą jest – pisze autor – że prawica popchnęła Polskę ku demokracjom Zachodu, ale jest także prawdą, że okazała się formacja anachroniczną, niedojrzałą do respektowania reguł tego ustroju. O jakości polskiej demokracji decydować będzie fakt, czy z tej dziwacznej mieszaniny oszołomstwa i pragmatyzmu, nietolerancji i dążności liberalnych, pędu do modernizacji i skłonności do obskurantyzmu, wybije się w końcu na samodzielność zrównoważona prawica, szanująca przeciwników i zdolna do kompromisowego rozwiązywania problemów.
Ustrój demokracji nie ustabilizuje się w Polsce, jeśli jednocześnie z narodzinami poważniejszej prawicy nie odbuduje się równoważąca ją, spełniające swe zadania wobec społeczeństwa, formacja lewicowa… Powrót lewicy do roli czołowego reprezentanta ludzi pracy leży w dobrze pojętym interesie prawicowych formacji, gdyż pozostawione same z sobą w społeczeństwie bez alternatywnych opcji popadają w infantylne samochwalstwo, którego skutkiem jest brak choćby jednej prawicowej partii dojrzałej do podołania złożonym zadaniom państwowym”.
Książka poza krytyczną analizą rzeczywistości niesie w swej treści ogromny potencjał troski o przyszłość. Rodzi się w związku z tym wiele pytań, ale podstawowe sprowadza się do tego, czy idealizm publicysty jest w stanie wpływać na rzeczywistość?
Jak pokazuje praktyka wielu ostatnich lat, raczej w niewielkim stopniu. O ile więc analiza i recepty Andrzeja Wasilewskiego nie będą mieć znaczącego wpływu na rządzących, którzy w swej zapiekłości twardo zmierzają do swych wydumanych celów, o tyle potrzebuje ich opinia publiczna. Książka ta bowiem w jednym miejscu i czasie ujmuje jednostkowe problemy Polski i Polaków związane z okresem transformacji w jedną całość.
Być może z okazji dwudziestolecia rozpoczęcia w Polsce gruntownych przemian ustrojowych, które przypada na wiosnę przyszłego roku, ta trafna z mojego punktu widzenia analiza, stanie się zaczynem do kolejnego etapu naprawy Rzeczpospolitej, tym razem z udziałem odnowionej lewicy.

Andrzej Ziemski
--------------------
Andrzej Wasilewski – Czy Rzeczpospolita ma szanse na normalność? Wydawnictwo Comandor. Warszawa 2008. Stron 185.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

Postać Tadeusza Kościuszki, wybitnego Polaka, bohatera dwóch kontynentów mimo upływu ponad 200 lat od jego śmierci cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem wielu historyków i polityków polskich i zagranicznych. Prace poświęcone jego osobie i działalności ukazują się nieprzerwanie od ponad 200 lat. Jedna z nich autorstwa Piotra Marka Napierały pt „Żołnierz i filozof.

Więcej …
 

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 15 gości 

Statystyka

Odsłon : 4992552

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Tak się kończy dyplomatołectwo

Stało się to, co przewidywali komentatorzy polityki światowej i spece od dyplomacji międzynarodowej. Nie dość, że główne obchody wyzwolenia obozu śmierci Auschwitz-Birkenau nie odbędą się w Polsce, a w Izraelu, to jeszcze zabraknie tam polskiego prezydenta. To są skutki wieloletniego prowadzenia polityki zagranicznej po amatorsku, żeby nie powiedzieć – dyletancko.

Więcej …

Na lewicy

W dniach 20-21 stycznia 2020 roku w Warszawie w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej oraz w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego odbyła się konferencja naukowa pt.: „Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski”.

Więcej …
 

W dniu 19 stycznia 2020 roku w Słupsku odbyła się uroczystość zaprezentowania przez trzy partie: SLD, Wiosna i Lewica Razem Roberta Biedronia, jako oficjalniego kandydata SLD na prezydenta.

Więcej …
 

17 stycznia 1945 roku do zniszczonej niemal doszczętnie Warszawy wkroczyli żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego oraz oddziały Armii Czerwonej. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy.

Więcej …
 

W dniu 5 stycznia 2020 roku obradowała Rada Krajowa Lewicy Razem. Jak poinformowano, partia przyjęła stanowisko, w którym wzywa polski rząd do odcięcia się od planów destabilizacji Bliskiego Wschodu przez administrację prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa.

Więcej …
 

W dniu 14 grudnia 2019 roku zebrała się w Warszawie Krajowa Konwencja SLD. Po konsultacjach w województwach, podjęła decyzję o zmianie statutu Sojuszu, która umożliwi połączenie sił SLD i partii Wiosna. Głosowało 127 delegatek i delegatów, za oddano 109 głosów, przeciwko było 10 osób, a 8 wstrzymało się od głosu.

Więcej …
 

W dniu 7 grudnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia” z udziałem zaproszonych gości. Omówiono tryb przygotowań do Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia w październiku 2020 roku.

Więcej …
 

W dniach 25-28 listopada 2019 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska, międzyśrodowiskowa konferencja naukowa  pt.: „Mistrzowie,  pedagodzy, nauczyciele” pod naukowym patronatem prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 21 listopada 2019 roku w Piotrkowie Tryb. odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa – Szkice z dziejów lewicy pt. 100-lecie Sejmu Ustawodawczego oraz 120-lecie obecności PPS w Piotrkowie Trybunalskim.
Organizatorami Konferencji byli: Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego (Filia w Piotrkowie Tryb.) – Instytut Historii i Spraw Międzynarodowych, Porozumienie Socjalistów, Stowarzyszenie im. Ignacego Daszyńskiego przy współudziale Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

Wg informacji Biura Prasowego PPS, Rada Naczelna zebrała się na posiedzeniu w warszawskiej siedzibie partii w dniu 16 listopada 2019 roku. Członkowie RN PPS uczcili 127 rocznicę powstania Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku w warszawskiej siedzibie PPS odbyło się posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej PPS poświęcone bieżącej sytuacji politycznej po wyborach do parlamentu oraz przygotowaniu do posiedzenia Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 8 listopada 2019 roku w Klubie Księgarza  w Warszawie odbyła się promocja nowej książki Andrzeja Ziemskiego „Rewolucja Konstytucyjna”, która ukazała się w październiku. Promocję organizowali: „Porozumienie Socjalistów” i Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku jak podała PAP, obradowała w Warszawie Rada Krajowa SLD. Przyjęto postanowienia m.in. w sprawie organizacji Klubu Parlamentarnego Lewica.

Więcej …