Białe plamy Powstania

Powstaniu warszawskiemu poświęcono setki książek, tysiące artykułów. Wzbudza ono żywą dyskusję, przy okazji każdej rocznicy jego wybuchu.

Wydawać by się mogło, że nie ma już nic, co czeka na odkrycie, ponowne zbadanie i udokumentowanie. Piotr Gursztyn odsłania jednak zbrodnię, jakiej nie znał świat. Mowa o rzezi na Woli, masakrze ludności cywilnej, okrucieństwie, które nie spotkała ręka sprawiedliwości. Książka Piotra Gursztyna „Rzeź Woli. Zbrodnia nierozliczona” wypełnia istotną lukę w zbiorowej pamięci.
Warszawy miało nie być. To bohaterskie miasto, podczas pięciu lat straszliwej okupacji, nie poddało się. Bunt, który narastał, był zapewne konsekwencją wybuchu Powstania. Rozkaz Adolfa Hitlera, choć nieoficjalny i nie na piśmie, brzmiał jasno „Warszawa winna być zrównana z ziemią, powstanie winno być stłumione bezlitośnie”. Rozkaz ten wykonano z całą stanowczością i mocą, której nie znał cywilizowany świat. Co więcej, Heinrich Himmler, przekazując ten rozkaz siłom niemieckim w Warszawie, stwierdził: „Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców. Warszawa ma być zrównana z zmienią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy”. Rzeczywiście, był.
Niemiecki okupant nader ochoczo i żwawo wcielał barbarzyńskie plany w życie. Tak zaczęła się rzeź Woli, jednorazowa masakra ludności cywilnej dokonana w Europie w czasie II wojny  światowej, a zarazem prawdopodobnie największa w historii pojedyncza zbrodnia popełniona na narodzie polskim. W podtytule książki konserwatywnego publicysty jest napisane: „zbrodnia nierozliczona”. I to budzi największe zdumienie, że niemieckie okrucieństwo na Woli, nigdy nie zostało w żaden sposób ukarane. Jak to w ogóle możliwe? Zadecydowało o tym wiele czynników, takie jak nieudolność i brak determinacji polskich władz, specyficznej sytuacji międzynarodowej oraz zwykłemu szczęściu niemieckich zbrodniarzy.
To, co działo się wówczas w zachodniej części Warszawy, przerasta ludzkie wyobrażenia. Mieszkańcy Woli nie umierali, oni byli systematycznie likwidowani, wszyscy – mężczyźni, kobiety, dzieci, starcy, dochodziło do okrutnych  gwałtów, grabieży mienia, systematycznego burzenia miasta. Czytając niektóre fragmenty, których w książce jest mnóstwo, można odnieść wrażenie, że to niemożliwe, że zrobił to naród, który jest dziś liderem Europy, który wydał tylu mistrzów światowej kultury jak Johann Wolfgang von Goethe czy Ludwig van Beethoven. Autor bardzo często zwraca uwagę na mylenie pojęć, które towarzyszy nam na co dzień, mianowicie, iż to zbrodnie niemieckie, a nie jakiś wyimaginowanych hitlerowców, oni mieli narodowość. Warto to pamiętać dziś, kiedy systematycznie używa się zwrotu „hitlerowcy” bądź „naziści”.
Szokują losy tych, którzy odpowiadają szczególnie za zbrodnie popełnione na mieszkańcach Woli. Piotr Gursztyn wymienia: Erich von dem Bach, Heinz Reinefarth, Oskar Dirlewanger oraz Alfred Spilker. Postać drugiego z nich, jest najbardziej przerażająca i urasta do rangi olbrzymiego skandalu w całym XX wieku. Ten kat Woli, który odpowiada za śmierć i cierpienia tysięcy Warszawiaków, po wojnie wiódł szczęśliwe życie, nie nękany przez nikogo, co gorsza, prowadził aktywne polityczne życie, był bowiem przez kilkanaście lat burmistrzem kurortu Westerland na wyspie Sylt, posłem do lokalnego Landtagu, cenionym prawnikiem, szanowanym obywatelem, który miał wielu zwolenników. Nigdy nie czuł się zobligowany do skruchy i nie przeprosił, co było stałym elementem niemieckich zbrodniarzy, którzy stłumili Powstanie. Zmarł spokojnie, nigdy nie został skazany. Aktem sprawiedliwości, jeśli można w ogóle uznać to za stosowne, był fakt, iż władza samorządowe z wyspy Sylt, gdzie  Heinz Reinefarth pełnił funkcję burmistrza, przybyły na obchody 70-tej rocznicy wybuchu Powstania warszawskiego, przepraszając za zbrodnie. W 2013 roku, nie bez przeszkód, udało się na ścianie ratusza w Westerland umieścić tablicę, której zawarto skruchę i zawstydzenie, iż ktoś taki jak on, był ich burmistrzem.
Podczas jednego ze spotkań autorskich, Piotr Gursztyn zapytany, dlaczego ta książka, odpowiedział: „Ponieważ takiej nie było”. To prawda, tym bardziej jego praca zasługuje na szacunek. Książka zawiera szereg wspomnień mieszkańców Woli, co stanowi olbrzymi atut publikacji. Autor skrupulatnie ułożył je w całość, dając pierwsze skondensowane świadectwo niemieckich zbrodni na Woli.
Powstanie warszawskie można oceniać różnie. Nie brakuje bowiem skrajnych opinii, od jej zwolenników, po tych, którzy uważają, że wybuch Powstania nie miał żadnego sensu. Zdanie można mieć różne, ale nie wolno zapomnieć, bowiem pamięć to również odpowiedzialność. Piotr Gursztyn dokonał swoistego wyłomu w zbiorowej pamięci. Oby jego publikacja nie była ostatnią, która przyczyni się do większej, zbiorowej świadomości.

Przemysław Prekiel

---
Piotr Gursztyn „Rzeź Woli. Zbrodnia nierozliczona”, wyd. Demart, str. 390, Warszawa 2014.





 

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W roku 2018 ukazała się książka dra Kai-Fu Lee – AI Superpowers, China, Silicon Valley, and the New World Order. Jej polskie tłumaczenie ukazało się w roku 2019 pt. Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa. Chiny i USA i przyszłość świata.

Więcej …
 

Opublikowana przez Wydawnictwo Ruthenus z Krosna książka J. Ewy Leśniewskiej „Jan Gotlieb Bloch (1836 – 1902) i dzieje rodu” jest dziełem imponującym i stanowi najbardziej – jak dotąd – wyczerpującą biografię jednego z największych kapitalistów XIX stulecia, pacyfisty i filantropa, wsławionego w świecie głównie przez 6-tomowe opracowanie „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, nazywane „biblią pacyfizmu” – pierwszego Polaka, który został zgłoszony do Pokojowej Nagrody Nobla.

Więcej …
 

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 20 gości 

Statystyka

Odsłon : 5119719

Temat dnia

Prognoza

Dzisiaj kluczowa jest gospodarka, a szerzej warunki życia ludzi. Polska epidemię przechodzi lżej, niż w krajach zachodniej Europy, choć gorzej niż w krajach sąsiednich. Recesja definiowana jako spadek PKB w dwóch kolejnych kwartałach będzie niższa, niż w większości krajów UE.

Więcej …

Na lewicy

Delegacja Polskiej Partii Socjalistycznej w dniu 31 lipca 2020 roku złożyła kwiaty przed pomnikiem zgrupowania „Żywiciel” oraz przy tablicy pamiątkowej na „Kotłowni WSM” pamięci poległym w pierwszym boju Powstania, powstańcom z Batalionu OW PPS im. gen. J. Dąbrowskiego.

Więcej …
 

W dniu 25 lipca 2020 roku na sosnowieckim cmentarzu spotkali się ludzie pamiętający o 19 rocznicy śmierci polskiego przywódcy okresu Polski Ludowej - Edwarda Gierka.

Więcej …
 

Stefan Aleksander Okrzeja członek organizacji Bojowej PPS, bohater walki o niepodległość Polski i przemiany społeczne został przypomniany i uczczony przez przedstawicieli Rady Naczelnej PPS w dniu 21 lipca 2020 roku.

Więcej …
 

W dniu 13 lipca 2020 roku tuż przed godziną 20. Państwowa Komisja Wyborcza przekazała wyniki głosowania w II turze wyborów prezydenckich na podstawie danych ze wszystkich obwodowych komisji wyborczych. Jak poinformował przewodniczący PKW, Andrzej Duda w II turze wyborów uzyskał 51,03 proc. głosów - zagłosowało na niego 10 440 648 osób. Z kolei Rafał Trzaskowski osiągnął wynik 48,97 proc. - zagłosowało na niego 10 018 263 osób.

 

Prezydium Rady Naczelnej PPS przyjęło w dniu 6 lipca 2020 roku uchwałę w sprawie II tury wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

PKW podała w dniu 30 czerwca 2020 roku ostateczne wyniki I tury wyborów prezydenckich, które odbyły się 28 czerwca.

Więcej …
 

Wg portalu Polskiej Partii Socjalistycznej, w dniu 26 czerwca 2020 roku na zaproszenie koła Śródmieście PPS  w warszawskiej siedzibie partii, odbyło się spotkanie promocyjne nowego numeru "Przeglądu Socjalistycznego".

Więcej …
 

Sąd Najwyższy w dniu 12 czerwca 2020 roku postanowił uchylić decyzję PKW w sprawie odrzucenia wniosku Komitetu Wyborczego Waldemara Witkowskiego o wpisanie na listę kandydatów w wyborach na urząd Prezydenta RP.
Tym samym Państwowa Komisja Wyborcza zobowiązana została do wpisania na listę kandydatów w wyborach prezydenckich, które odbędą się w dniu 28 czerwca 2020 roku kandydata Waldemara Witkowskiego. Inne skargi na decyzje PKW zostały odrzucone.

Więcej …
 

Rada Naczelna Polskiej Partii Ssocjalistycznej zebrała się na posiedzeniu poświęconym omówieniu stanowiska partii w sprawie wyborów na urząd Prezydenta RP oraz bieżących zagadnień dotyczących działalności organizacji.

Więcej …
 

Wg informacji rzecznika PPS w dniu 30 czerwca 2020 roku Organizacja Młodzieżowa PPS, „Czerwona Młodzież” uczestniczyła w demonstracji ruchów lewicowych przed Sejmem RP, zorganizowanej przez ZSP Związek Wielobranżowy Warszawa, Komitet Obrony Praw Lokatorów i Federację Anarchistyczną, Wrocław.

Więcej …
 

Rada Naczelna PPS opublikowała w dniu 11 maja 2020 roku stanowisko dotyczące nieodbycia wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

W piątek 8 maja2020 roku, w Dniu Zwycięstwa, delegacje Polskiej Partii Socjalistycznej, Stowarzyszenia Porozumienie Socjalistów oraz delegacja Sojuszu Lewicy Demokratycznej złożyły w Piotrkowie Trybunalskim wieńce pod Pomnikiem Wdzięczności za Polskę i Lud (1939-1945 ) oraz na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich.
Delegacje Lewicy Piotrkowskiej oddały tym aktem hołd wszystkim wyzwolicielom państw Europy spod jarzma niewoli okupanta faszystowskiego.
Cześć i Chwała Bohaterom !