Białe plamy Powstania

Powstaniu warszawskiemu poświęcono setki książek, tysiące artykułów. Wzbudza ono żywą dyskusję, przy okazji każdej rocznicy jego wybuchu.

Wydawać by się mogło, że nie ma już nic, co czeka na odkrycie, ponowne zbadanie i udokumentowanie. Piotr Gursztyn odsłania jednak zbrodnię, jakiej nie znał świat. Mowa o rzezi na Woli, masakrze ludności cywilnej, okrucieństwie, które nie spotkała ręka sprawiedliwości. Książka Piotra Gursztyna „Rzeź Woli. Zbrodnia nierozliczona” wypełnia istotną lukę w zbiorowej pamięci.
Warszawy miało nie być. To bohaterskie miasto, podczas pięciu lat straszliwej okupacji, nie poddało się. Bunt, który narastał, był zapewne konsekwencją wybuchu Powstania. Rozkaz Adolfa Hitlera, choć nieoficjalny i nie na piśmie, brzmiał jasno „Warszawa winna być zrównana z ziemią, powstanie winno być stłumione bezlitośnie”. Rozkaz ten wykonano z całą stanowczością i mocą, której nie znał cywilizowany świat. Co więcej, Heinrich Himmler, przekazując ten rozkaz siłom niemieckim w Warszawie, stwierdził: „Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców. Warszawa ma być zrównana z zmienią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy”. Rzeczywiście, był.
Niemiecki okupant nader ochoczo i żwawo wcielał barbarzyńskie plany w życie. Tak zaczęła się rzeź Woli, jednorazowa masakra ludności cywilnej dokonana w Europie w czasie II wojny  światowej, a zarazem prawdopodobnie największa w historii pojedyncza zbrodnia popełniona na narodzie polskim. W podtytule książki konserwatywnego publicysty jest napisane: „zbrodnia nierozliczona”. I to budzi największe zdumienie, że niemieckie okrucieństwo na Woli, nigdy nie zostało w żaden sposób ukarane. Jak to w ogóle możliwe? Zadecydowało o tym wiele czynników, takie jak nieudolność i brak determinacji polskich władz, specyficznej sytuacji międzynarodowej oraz zwykłemu szczęściu niemieckich zbrodniarzy.
To, co działo się wówczas w zachodniej części Warszawy, przerasta ludzkie wyobrażenia. Mieszkańcy Woli nie umierali, oni byli systematycznie likwidowani, wszyscy – mężczyźni, kobiety, dzieci, starcy, dochodziło do okrutnych  gwałtów, grabieży mienia, systematycznego burzenia miasta. Czytając niektóre fragmenty, których w książce jest mnóstwo, można odnieść wrażenie, że to niemożliwe, że zrobił to naród, który jest dziś liderem Europy, który wydał tylu mistrzów światowej kultury jak Johann Wolfgang von Goethe czy Ludwig van Beethoven. Autor bardzo często zwraca uwagę na mylenie pojęć, które towarzyszy nam na co dzień, mianowicie, iż to zbrodnie niemieckie, a nie jakiś wyimaginowanych hitlerowców, oni mieli narodowość. Warto to pamiętać dziś, kiedy systematycznie używa się zwrotu „hitlerowcy” bądź „naziści”.
Szokują losy tych, którzy odpowiadają szczególnie za zbrodnie popełnione na mieszkańcach Woli. Piotr Gursztyn wymienia: Erich von dem Bach, Heinz Reinefarth, Oskar Dirlewanger oraz Alfred Spilker. Postać drugiego z nich, jest najbardziej przerażająca i urasta do rangi olbrzymiego skandalu w całym XX wieku. Ten kat Woli, który odpowiada za śmierć i cierpienia tysięcy Warszawiaków, po wojnie wiódł szczęśliwe życie, nie nękany przez nikogo, co gorsza, prowadził aktywne polityczne życie, był bowiem przez kilkanaście lat burmistrzem kurortu Westerland na wyspie Sylt, posłem do lokalnego Landtagu, cenionym prawnikiem, szanowanym obywatelem, który miał wielu zwolenników. Nigdy nie czuł się zobligowany do skruchy i nie przeprosił, co było stałym elementem niemieckich zbrodniarzy, którzy stłumili Powstanie. Zmarł spokojnie, nigdy nie został skazany. Aktem sprawiedliwości, jeśli można w ogóle uznać to za stosowne, był fakt, iż władza samorządowe z wyspy Sylt, gdzie  Heinz Reinefarth pełnił funkcję burmistrza, przybyły na obchody 70-tej rocznicy wybuchu Powstania warszawskiego, przepraszając za zbrodnie. W 2013 roku, nie bez przeszkód, udało się na ścianie ratusza w Westerland umieścić tablicę, której zawarto skruchę i zawstydzenie, iż ktoś taki jak on, był ich burmistrzem.
Podczas jednego ze spotkań autorskich, Piotr Gursztyn zapytany, dlaczego ta książka, odpowiedział: „Ponieważ takiej nie było”. To prawda, tym bardziej jego praca zasługuje na szacunek. Książka zawiera szereg wspomnień mieszkańców Woli, co stanowi olbrzymi atut publikacji. Autor skrupulatnie ułożył je w całość, dając pierwsze skondensowane świadectwo niemieckich zbrodni na Woli.
Powstanie warszawskie można oceniać różnie. Nie brakuje bowiem skrajnych opinii, od jej zwolenników, po tych, którzy uważają, że wybuch Powstania nie miał żadnego sensu. Zdanie można mieć różne, ale nie wolno zapomnieć, bowiem pamięć to również odpowiedzialność. Piotr Gursztyn dokonał swoistego wyłomu w zbiorowej pamięci. Oby jego publikacja nie była ostatnią, która przyczyni się do większej, zbiorowej świadomości.

Przemysław Prekiel

---
Piotr Gursztyn „Rzeź Woli. Zbrodnia nierozliczona”, wyd. Demart, str. 390, Warszawa 2014.





 

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

Postać Tadeusza Kościuszki, wybitnego Polaka, bohatera dwóch kontynentów mimo upływu ponad 200 lat od jego śmierci cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem wielu historyków i polityków polskich i zagranicznych. Prace poświęcone jego osobie i działalności ukazują się nieprzerwanie od ponad 200 lat. Jedna z nich autorstwa Piotra Marka Napierały pt „Żołnierz i filozof.

Więcej …
 

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 19 gości 

Statystyka

Odsłon : 4992603

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Tak się kończy dyplomatołectwo

Stało się to, co przewidywali komentatorzy polityki światowej i spece od dyplomacji międzynarodowej. Nie dość, że główne obchody wyzwolenia obozu śmierci Auschwitz-Birkenau nie odbędą się w Polsce, a w Izraelu, to jeszcze zabraknie tam polskiego prezydenta. To są skutki wieloletniego prowadzenia polityki zagranicznej po amatorsku, żeby nie powiedzieć – dyletancko.

Więcej …

Na lewicy

W dniach 20-21 stycznia 2020 roku w Warszawie w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej oraz w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego odbyła się konferencja naukowa pt.: „Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski”.

Więcej …
 

W dniu 19 stycznia 2020 roku w Słupsku odbyła się uroczystość zaprezentowania przez trzy partie: SLD, Wiosna i Lewica Razem Roberta Biedronia, jako oficjalniego kandydata SLD na prezydenta.

Więcej …
 

17 stycznia 1945 roku do zniszczonej niemal doszczętnie Warszawy wkroczyli żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego oraz oddziały Armii Czerwonej. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy.

Więcej …
 

W dniu 5 stycznia 2020 roku obradowała Rada Krajowa Lewicy Razem. Jak poinformowano, partia przyjęła stanowisko, w którym wzywa polski rząd do odcięcia się od planów destabilizacji Bliskiego Wschodu przez administrację prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa.

Więcej …
 

W dniu 14 grudnia 2019 roku zebrała się w Warszawie Krajowa Konwencja SLD. Po konsultacjach w województwach, podjęła decyzję o zmianie statutu Sojuszu, która umożliwi połączenie sił SLD i partii Wiosna. Głosowało 127 delegatek i delegatów, za oddano 109 głosów, przeciwko było 10 osób, a 8 wstrzymało się od głosu.

Więcej …
 

W dniu 7 grudnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia” z udziałem zaproszonych gości. Omówiono tryb przygotowań do Walnego Zgromadzenia Stowarzyszenia w październiku 2020 roku.

Więcej …
 

W dniach 25-28 listopada 2019 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska, międzyśrodowiskowa konferencja naukowa  pt.: „Mistrzowie,  pedagodzy, nauczyciele” pod naukowym patronatem prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 21 listopada 2019 roku w Piotrkowie Tryb. odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa – Szkice z dziejów lewicy pt. 100-lecie Sejmu Ustawodawczego oraz 120-lecie obecności PPS w Piotrkowie Trybunalskim.
Organizatorami Konferencji byli: Uniwersytet im. Jana Kochanowskiego (Filia w Piotrkowie Tryb.) – Instytut Historii i Spraw Międzynarodowych, Porozumienie Socjalistów, Stowarzyszenie im. Ignacego Daszyńskiego przy współudziale Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

Wg informacji Biura Prasowego PPS, Rada Naczelna zebrała się na posiedzeniu w warszawskiej siedzibie partii w dniu 16 listopada 2019 roku. Członkowie RN PPS uczcili 127 rocznicę powstania Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku w warszawskiej siedzibie PPS odbyło się posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej PPS poświęcone bieżącej sytuacji politycznej po wyborach do parlamentu oraz przygotowaniu do posiedzenia Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 8 listopada 2019 roku w Klubie Księgarza  w Warszawie odbyła się promocja nowej książki Andrzeja Ziemskiego „Rewolucja Konstytucyjna”, która ukazała się w październiku. Promocję organizowali: „Porozumienie Socjalistów” i Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniu 9 listopada 2019 roku jak podała PAP, obradowała w Warszawie Rada Krajowa SLD. Przyjęto postanowienia m.in. w sprawie organizacji Klubu Parlamentarnego Lewica.

Więcej …