Republika proboszczów

Historia Słowacji w XX wieku należy do najmniej znanych i zbadanych przez historyków. Jak to się stało, że politykę antysemityzmu i nacjonalizmu firmował katolicki ksiądz, do tego wykształcony teolog? Książka „Słowacja księdza prezydenta” Andrzeja Krawczyka wypełnia poważną lukę na polskim rynku wydawniczym, jak i zbiorowej pamięci o państwie, którego historia nie jest czarno-biała.
Słowacja zawsze żyła w cieniu swoich sąsiadów. Historia tego państwa nie jest długa, nie ma w niej spektakularnych osiągnięć i sukcesów. O ile w sąsiednich Czechach przeważały wpływy niemieckie, o tyle w Słowacji widoczne były wpływy węgierskie, są one zauważalne po dziś dzień, nie tylko w Bratysławie, niegdyś stolicy Królestwa Węgierskiego. To język węgierski był językiem urzędowym na Słowacji, zarezerwowany dla wyższych sfer, duchownych, inteligencji. Kariera duchowna ks. Jozefa Tisy również byłą drogą, w której widoczny był język węgierski. Przyszły prezydent był wówczas Jozsefem Tiszo i tak sam się podpisywał. Ewoluował jego nacjonalizm i świadomość narodowa. Jozef Tiso był przede wszystkim katolickim duchownym z dość specyficznymi poglądami, dziś jednoznacznie potępianymi, jednak w okresie jego działalności, wcale nie abstrakcyjnymi. Słowacja bowiem, w przeciwieństwie od Czech, była państwem mniej zamożnym, wręcz zacofanym, ostoją języka słowackiego i narodowej tożsamości był Kościół katolicki. Nie dziwi więc fakt, że autorytetem w tamtych czasach byli księża. To oni byli przewodnikami, nie tylko duchowymi, ale również narodowymi.
Do dziś Słowacy uważają za swojego ojca narodu księdza Andrieja Hlinkę, wychowawcę ks. Jozefa Tiso. To on jest twórcą nowoczesnego słowackiego nacjonalizmu. Był przywódcą Słowackiej Partii Ludowej, partii wyraźnie prawicowej, ksenofobicznej i antysemickiej. Przyświecała jej idea zbudowania katolickiego państwa narodowego. Po powstaniu niepodległej Słowacji 14 marca 1939 roku, była jedyną legalną partią w państwie, funkcjonując na podobnej zasadzie co NSDAP w nazistowskich Niemczech. Po śmierci ks. Andrieja Hlinki to ks. Jozef Tiso staje na czele partii i państwa, już zależnego od III Rzeszy, które zostaje włączone do niemieckiej strefy wpływów, choć mający swój rząd i parlament. Ks. Jozef Tiso zostaje prezydentem Słowacji i jest to szczyt jego politycznej popularności.
Mało znanym faktem, zwłaszcza w Polsce, jest atak wojsk słowackich na Polskę we wrześniu 1939 roku. Nie był to co prawda wielki wysiłek wojenny, jednak jest symbolem uległości wobec Niemiec i czarną kartą historii Słowacji. Nie przedostało się to jednak do szerszego grona odbiorców w Polsce, choć wówczas na Słowacji zwycięstwo nad Polską była uroczyście celebrowane. W grę wchodziło jednak kilka przygranicznych powiatów ze znikomą ilością ludności, jednak to nie zmienia faktu, iż we wrześniu 1939 roku na Polskę napadły trzy państwa- Niemcy, ZSRR i Słowacja. Ta ostatnia agresja, jako bodaj jedyna, nie wpłynęła na negatywne relacje na linii Słowacja- Polska. Patrząc jednak na chłodno, jak trafnie dostrzega to autor, Słowacja jako sojusznik III Rzeszy, poniosła minimalne straty ludzkie podczas II Wojny Światowej, a Wiedeń zazdrościł Bratysławie pożywienia. „Tiso dał słowackiemu chłopu rower i zegarek”- mówiło się wówczas na Słowacji.
Sprawą, która budzi największe kontrowersje dotyczące osoby ks. Jozefa Tiso, jest Holocaust na Słowacji. Nie ulega wątpliwości, że jako głowa państwa odpowiada za cierpienia i śmierć słowackich Żydów. Z moralnego punktu widzenia również nie miał wątpliwości co do swojej antysemickiej postawy. „Miłość do siebie jest nakazem boskim, a ta miłość do siebie rozkazuje mi, abym odsunął od siebie wszystko, co mi szkodzi, co zagraża mojego życiu. A że dla Słowaka żydowski żywioł zawsze był zagrożeniem życia, to nie trzeba nikogo przekonywać”- mówił. To pokazuje jest wypaczoną wizję chrześcijaństwa przyjął ks. Tiso, wszak miłosierdzie, o którym nauczał Chrystus, miało być skierowane nie do siebie, ale wszystkich bliźnich. Los słowackich Żydów, po dojściu do władzy ks. Tiso i jego najbliższych współpracowników, Vojtecha Tuki i Alexandra Macha, był przesądzony.
Na kartkach książki dowiadujemy się, iż to nie ks. Jozef Tiso, choć był antysemitą, był największym na Słowacji radykałem, to jego współpracownicy, którzy chcieli ze Słowacji uczynić kalkę III Rzeszy. Ks. Tiso chciał jej nadać bardziej katolicki wymiar, na miarę swoich możliwości. Pierwszym planem Holocaustu na Słowacji było odebranie praw i majątków Żydom. Wprowadzono Kodeks Żydowski, który był znacznie bardziej restrykcyjny niż sławetne Ustawy Norymberskie. Następowało szybkie zubożenie obywateli żydowskich. Z dziewięćdziesięciotysięcznej społeczności żydowskiej na Słowacji, aż 65 tysięcy pozbawiono środków do życia. Był to element „aryzacji” Słowacji. W tych strasznych czasach ks. Tiso był bardzo aktywnym księdzem i proboszczem. W każdą niedzielę odprawiał mszę święta w swojej parafii w Banowcach. Próbował kierować się na prostego, wiejskiego proboszcza, który jako ojciec narodu, dba o jej rozwój społeczny i moralny.
Biografia ks. Jozefa Tisy w doskonały sposób ukazuje okropności jednej z największych plag XX wieku, antysemityzmu. Na Słowacji jej symbolem stał się katolicki ksiądz, nigdy nie ekskomunikowany przez Watykan, choć wielokrotnie upominany. Biografia ta jest książką kompletną, która za sprawą znakomitego historyka, byłego ambasadora RP w Bratysławie, nabiera olbrzymiego znaczenia. Historia nie jest czarno-biała i to w tej publikacji da się zauważyć. Mimo negatywnej oceny ks. Tiso, autor próbuje zrozumieć motywacje i przedstawia racje obu stron.

Przemysław Prekiel
---
„Słowacja księdza prezydenta” Andrzej Krawczyk, Wydawnictwo Znak, Kraków 2015, str. 368.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Jest lato, na stację wjeżdża pociąg. Otwierają się drzwi bydlęcych wagonów, bucha smród brudu, odchodów…

Więcej …
 

Mieczysław Niedziałkowski należał do wybitnych działaczy polskiego ruchu socjalistycznego w okresie od zarania II Rzeczypospolitej do początku okupacji hitlerowskiej. Urodził się w 1893 r. w Wilnie z wywodzącej się ze zubożałego ziemiaństwa rodzinie inteligenckiej.

Więcej …
 

 
 
centrum
 
 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 47 gości 

Statystyka

Odsłon : 3651223

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Kiedy upadła komuna?

Dzień 4 czerwca jest w liberalnym mainstreamie wielkim świętem. Czci się upadek wrednej komuny, jako wielkie zwycięstwo polskiej demokracji. To mit założycielski elit po 1989 roku.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 24 czerwca 2017 roku obradowała w Warszawie Rada Krajowa Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Przyjęto pakiet uchwał dotyczących organizacji w 2018 roku wyborów samorządowych.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2017 roku odbyło się w Warszawie wspólne posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej i CKW Polskiej Partii Socjalistycznej. Głównym tematem posiedzenia były przygotowania do mających się odbyć w 2018 roku wyborów samorządowych.

Więcej …
 

Wg PAP z dnia 21 czerwca 2017 roku Partia Razem wybrała nowe władze krajowe; w skład jedenastoosobowego zarządu weszli m.in. Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Adrian Zandberg i Marcelina Zawisza. Wybrano także 50 członków Rady Krajowej ugrupowania.

Więcej …
 

W dniu 14 czerwca 2017 roku w Warszawie odbyło się zebranie plenarne Porozumienia Socjalistów, które poświęcone było ocenie sytuacji społeczno-politycznej w kraju, ocenie sytuacji na lewicy oraz sprawom organizacyjnym.

Więcej …
 

W Warszawie w dniu 3 czerwca 2017 roku odbyła się 17. Parada Równości z udziałem, jak podali organizatorzy ok. 50 tys. osób.
Równość i tolerancja – pod takimi hasłami tysiące osób maszerowały ulicami Warszawy. 

Więcej …
 

W dniach 29-31 maja 2017 roku odbyła się pod patronatem naukowym prof. Marii Szyszkowskiej 10. Międzyśrodowiskowa  Konferencja Naukowa „Znaczenie czynników pozaracjonalnych w życiu jednostki i społeczeństwa”.
Organizatorami konferencji byli: Polski Oddział Stowarzyszenia Kultury Europejskiej z siedzibą w Wenecji (SEC), Katedra Filozofii Instytutu Studiów nad Filozofią Słowiańską im. św. Cyryla i Metodego WSM, Pacyfistyczne Stowarzyszenie Wolnej Myśli.

Więcej …
 

W dniu 27 maja 2017 roku odbyła się uroczystość uczczenia 60 rocznicy powstania Związku Młodzieży Socjalistycznej i Związku Młodzieży Wiejskiej, co nastąpiło po wydarzeniach słynnego Polskiego Października 1956. Organizatorem spotkania było Stowarzyszenie „Pokolenia’.

Więcej …
 

Z udziałem b. prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego obradował w Warszawie w dniu 27 maja 2017 roku II Kongres Forum Postępu, organizacji zrzeszającej aktualnie 13 organizacji, stowarzyszeń i fundacji deklarujących przywiązanie do wartości lewicowych.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna obchodziła Święto 1 Maja złożeniem kwiatów pod obeliskiem na Placu Grzybowskim w Warszawie, który poświęcony jest protestowi robotniczemu w dniu 13 listopada 1904 roku. Protest i walki w tym dniu faktycznie zapoczątkowały wydarzenia nazwane później, jako Rewolucja 1905 roku.

Więcej …
 

W dniu 27 kwietnia 2017 roku odbyła się w siedzibie PPS w Warszawie z inicjatywy Komisji Historycznej PPS i Stowarzyszenia Ruch Społeczny „Praca-Pokój-Sprawiedliwość” konferencja pt.: „Tradycja Święta 1 Maja”.

Więcej …
 

W dniu 23 kwietnia 2017 roku obchodzimy 98. rocznicę zjednoczenia wszystkich porozbiorowych nurtów Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

Stowarzyszenie Inicjatywa Polska odbyło w dniu 22 kwietnia 2017 roku swoją Konwencję Programową. Przyjęto Deklarację Programową „Włącz się! Deklaracja Inicjatywy”.

Więcej …