Utopie wiecznie żywe, chociaż przemijające


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Polska lewica akademicka doczekała się już wielu ciekawych inicjatyw intelektualnych. Jedną z najstarszych cyklicznych inicjatyw tego typu są konferencje naukowe organizowane co roku we Wrocławia przez dra Piotra Żuka, socjologa z Uniwersytetu Wrocławskiego. Przedstawiciele, głównie młodej, lewicy akademickiej spotykają się tam już od ośmiu lat. Przez ten cykl konferencji przewinęło się już kilkudziesięciu referentów – od profesorów po magistrów – oraz kilkuset słuchaczy z Dolnego Śląska, ale również przyjeżdżających z najdalszych zakątków kraju.
Wielką zaletą wrocławskich konferencji jest to, że przekazywane na nich ideę nie inspirują tylko wąskiego, mimo wszystko, grona uczestników konferencji, lecz są i trwają na kartach zapisanych drukiem. Każda bowiem konferencja owocuje wydaniem książki, zawierającej teksty wygłoszonej na niej referatów oraz poszerzonej o dodatkowe artykuły. Wydane książki dotyczą takich problemów jak: demokracja spektaklu, tradycje oświecenia w dzisiejszej Polsce, relacje między mediami a władzą, czy perspektywy integracji europejskiej. Książki te w środowisku naukowym zyskały już swoją renomę, a poszczególne artykuły są czytanie na niejednym seminarium.
Najnowsza książka pod redakcją Piotra Żuka dotyka problematyki, która – zdaniem wielu – już dawno powinna znajdować się ma śmietniku historii. „Spotkania z utopią w XXI wieku” to tytuł głęboko osadzony w polskiej tradycji naukowej, ale jednocześnie prowokacyjny. Przekonanie, że ostatnia wielka próba realizacji utopii zakończyła się porażką w roku 1989 jest dość powszechne. Większość liberalnych elit intelektualnych wyciąga z tego wniosek, że wszelkie utopie należy z kulturalnych domostw wypędzić a najlepiej przebić osinowym kołkiem. Zwolennicy tej tezy zapominają, bądź starają się ukryć fakt, że również dzisiaj żyjemy w świecie rzeczywistości będącej skutkiem realizacji utopii. Utopii neoliberalnej. Pokazuje to doskonale, że sama koncepcja utopii nie należy do świata archeologii wiedzy, lecz do świata dzisiejszej rzeczywistości.
Książka pod redakcją Piotra Żuka składa z trzech części. Pierwsza z nich dotyczy utopii społecznych. W tej części szczególnie warty polecenia jest artykuł autorstwa prof. Tadeusza Kowalika dotyczący powstających w USA koncepcji socjalizmu rynkowego oraz innych prób rewizji neoliberalnych dogmatów ekonomicznych. Jest to artykuł o znaczeniu pierwszorzędnym dla polskiej lewicy. W Polsce bowiem neoliberalna hegemonia gospodarcza jest tak potężna, że wszelkie próby jej podważenia pachną brakiem zdrowego rozsądku u osoby je podejmującej. Tym bardziej inspirujące powinny być ekonomiczne koncepcje Johna E. Roemera, czy Jamesa A. Yunkera, starających się pożenić rynek z socjalistyczną tradycją ekonomiczną. Kwestia realności tych koncepcji jest niejako drugorzędna. Pierwszorzędną sprawa jest bowiem sama próba intelektualnego wyjścia poza kapitalizm – uznania kapitalizmu za formację historyczną. Podobny charakter ma artykuł prof. Stanislava Holubca przedstawiający propozycję utopii jednego z najważniejszych myślicieli współczesnej lewicy Immanuela Wallersteina. W części poświęconej utopiom społecznym znajdziemy również problematykę prawicowej utopii rynkowej Roberta Nozicka podniesioną w swoim artykule dr Mariusza Turowskiego. Z kolei artykuł prof. Jacka Wodza stanowi próbę zaproszenia do debaty dotyczącej trwałości i płynności instytucji społecznych w epoce globalnego kapitalizmu. Marks pisał, że w kapitalizmie wszystko, co stałe rozpływa się w powietrzu. Prof. Wódz sugeruje, że jedną z potrzeb człowieka posiadanie „pewności normatywnej”.
Druga część „Spotkań z utopią w XXI wieku” koncentruje się na tematyce będącej jednym z symboli nowego stulecia, czyli na utopiach technologicznych i komputerowych. W części tej zwraca uwagę artykuł dr Teresy Święćkowskiej przedstawiający ideę ruchu wolnego oprogramowania oraz tekst Edwina Bendyka relacjonujący dyskusję, w jaki sposób rozwój technologiczny zmienia i będzie zmieniał społeczeństwo. Z artykułem tym koresponduje tekst dr Agnieszki Kołodziej-Durnaś wskazujący na pozornie tylko wolnościowy charakter struktur sieciowych.
Trzecia część dotyczy utopii realizowanych Jedną z takich utopii jest alterglobalizm, któremu to swój artykuł poświęcił Marcin Starnawski. Zwraca uwagę również podjęcie przez dr. Piotra Rymarczyka zagadnienia „ześlizgiwania się lewicowej krytyki społecznej ku konserwatyzmowi” na przykładzie pisma „Obywatel”. Książkę kończą doskonałe artykuły prof. Jerzego Kochana i dr. Michała Kozłowskiego podejmujące problem istoty i granic utopii.
Całość stanowi mieszankę niezwykle inspirującą. Utopie bowiem zawsze były, są i będą inspirujące. Na potwierdzenie tej tezy warto zacytować zdanie prof. Jerzego Szackiego z pierwszych „Spotkań z utopią”: utopista może się mylić zarówno w diagnozie jak i prognozie, ale jego wysiłek nie traci z tego powodu sensu, chodzi bowiem nade wszystko o wykazanie, iż nie można pogodzić się z rzeczywistością i trzeba szukać jakiegoś ideału. Bez utopii nie ma postępu, ruchu, działania.
Z kolei Piotr Żuk kończąc swój artykuł dotyczący „Pożytków z utopii w życiu publicznym i naukach społecznych” przypomina, że każda utopia i system społeczny zjada swój własny ogon. Warto o tych słowach pamiętać, szczególnie w kontekście zaplanowanej na przyszły rok konferencji o 20-leciu polskiej transformacji. Szczególnie, że obecnie na naszych oczach dopełnia zapewne swojego żywota jedna z najpotężniejszych utopii XX wieku. Utopia, która zawsze wzdragała się od nazywania jej utopią, twierdząc, że jest po prostu zdrowym rozsądkiem. Neoliberalizm – bo o tej utopii mowa – okazał się jednak projektem wyjątkowo nierozsądnym. Chociaż – przyznajmy to – przynoszącym gigantyczne zyski dla jego beneficjentów.

Bartosz Machalica

--------------------
Spotkania z utopią w XXI wieku, Piotr Żuk (redakcja), Oficyna Naukowa, Warszawa 2008, s. 244.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Jest lato, na stację wjeżdża pociąg. Otwierają się drzwi bydlęcych wagonów, bucha smród brudu, odchodów…

Więcej …
 

Mieczysław Niedziałkowski należał do wybitnych działaczy polskiego ruchu socjalistycznego w okresie od zarania II Rzeczypospolitej do początku okupacji hitlerowskiej. Urodził się w 1893 r. w Wilnie z wywodzącej się ze zubożałego ziemiaństwa rodzinie inteligenckiej.

Więcej …
 

 
 
centrum
 
 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 38 gości 

Statystyka

Odsłon : 3585779

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Buntujmy się skutecznie!

Ten apel kieruję do Polek. Nie pozwólmy pomiatać sobą przez polityków u władzy – ze sporym udziałem mizoginów, psychopatów i chciwych barbarzyńców nie mających żadnych hamulców w szale niszczenia. Teraz - nawet nie zachowując pozorów jak poprzednie rządy - zafundowano nam autorytarne państwo wyznaniowe. Broszura „Polska katolicka w chrześcijańskiej Europie” wydana przez PiS nie pozostawia złudzeń.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 27 maja 2017 roku odbyła się uroczystość uczczenia 60 rocznicy powstania Związku Młodzieży Socjalistycznej i Związku Młodzieży Wiejskiej, co nastąpiło po wydarzeniach słynnego Polskiego Października 1956. Organizatorem spotkania było Stowarzyszenie „Pokolenia’.

Więcej …
 

Z udziałem b. prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego obradował w Warszawie w dniu 27 maja 2017 roku II Kongres Forum Postępu, organizacji zrzeszającej aktualnie 13 organizacji, stowarzyszeń i fundacji deklarujących przywiązanie do wartości lewicowych.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna obchodziła Święto 1 Maja złożeniem kwiatów pod obeliskiem na Placu Grzybowskim w Warszawie, który poświęcony jest protestowi robotniczemu w dniu 13 listopada 1904 roku. Protest i walki w tym dniu faktycznie zapoczątkowały wydarzenia nazwane później, jako Rewolucja 1905 roku.

Więcej …
 

W dniu 27 kwietnia 2017 roku odbyła się w siedzibie PPS w Warszawie z inicjatywy Komisji Historycznej PPS i Stowarzyszenia Ruch Społeczny „Praca-Pokój-Sprawiedliwość” konferencja pt.: „Tradycja Święta 1 Maja”.

Więcej …
 

W dniu 23 kwietnia 2017 roku obchodzimy 98. rocznicę zjednoczenia wszystkich porozbiorowych nurtów Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

Stowarzyszenie Inicjatywa Polska odbyło w dniu 22 kwietnia 2017 roku swoją Konwencję Programową. Przyjęto Deklarację Programową „Włącz się! Deklaracja Inicjatywy”.

Więcej …
 

W dniu 22 kwietnia 2017 roku odbyło się posiedzenie Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej. Dyskutowano o aktualnej sytuacji na lewicy w kontekście przekształceń sceny politycznej po ostatnich wyborach parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 19 kwietnia 2017 roku w siedzibie Polskiej Akademii Nauk w Warszawie odbyło się uroczyste Zgromadzenie Komisji Historycznej Ruchu Studenckiego z okazji 67 rocznicy powstania Zrzeszenia Studentów Polskich.

Więcej …
 

Rada Miasta Piotrkowa Trybunalskiego nadała w kwietniu 2017 roku nazwę jednemu z ważniejszych rond w tym mieście imienia Zygmunta Witalisa Zaremby. To znany działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, jeden z twórców ważnego, realistycznego nurtu polskiej emigracji po II wojnie światowej.

Więcej …
 

W 20. rocznicę uchwalenia Konstytucji RP Sojusz Lewicy Demokratycznej zorganizował przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego konferencję prasową, w której wzięli także udział przedstawiciele UP i PPS oraz Andrzej Celiński i Ryszard Kalisz.

Więcej …
 

W dniu 25 marca 2017 roku w Warszawie obradowało Zgromadzenie Generalne Delegatów Ruchu Odrodzenia Gospodarczego. Przewodniczącym Zarządu Krajowego wybrano prof. Pawła Bożyka.

Więcej …
 

26 marca 2017 roku w Sejmie RP odbyła się konferencja poświęcona 60-tej rocznicy podpisania Traktatów Rzymskich. Inicjatorem konferencji był Sojusz Lewicy Demokratycznej.

Więcej …