Daszyński demokrata-socjalista

Email Drukuj PDF

Rozmowa z Tomaszem Kalitą - dyrektorem Centrum im. I. Daszyńskiego

Kim dla lewicy jest Ignacy Daszyński? Postać ze wszech miar pomnikowa, jednak chyba trochę zapomniana?

Tak jak powiedziałeś, to postać pomnikowa, monumentalna. Ignacy Daszyński stał się nestorem polskiej lewicy socjalistycznej w okresie międzywojennym. Niestety później postać zapomniana. Może dla niektórych w PRL był zbytnim demokratą, a dla innych w III RP zbytnim socjalistą.

My w Centrum Daszyńskiego chcemy nawiązywać do nurtu i etosu przedwojennej PPS. A najlepszym jej uosobieniem jest właśnie Ignacy Daszyński. Okrągłe rocznice, które przypadają w tym roku – ‘150 urodzin i ’80 śmierci Ignacego Daszyńskiego, to dobra okazja, żeby przypomnieć tę postać. Przywrócić ją na piedestał historii. Naprawić tę oczywistą niesprawiedliwość, jaką wyrządzono jednemu z wiodących liderów politycznych II RP, pierwszemu premierowi, wicepremierowi, marszałkowi Sejmu, posłowi i radnemu.

Jak to się stało, że nie ma on pomnika w Warszawie? Mają go Józef Piłsudski, Wincenty Witos czy Roman Dmowski.

No właśnie. Chcemy przywrócić Ignacego Daszyńskiego do pamięci zbiorowej – publicznej, czego symbolem jest pomnik przy Trakcie Królewskim w Warszawie, który jest takim panteonem ojców polskiej niepodległości. Komitet Budowy Pomnika posiada już niezbędne zgody ze strony władz miasta Warszawy, jednak wszystko rozbija się o pieniądze. Kolejną inicjatywą jest nasz apel skierowany do władz tych miast, w których nie ma ulicy Daszyńskiego. Szczególnie teraz, kiedy Sejm postanowił o skandalicznej „dekomunizacji” nazw ulic, można tę sytuację wykorzystać i forsować nazwy związane z lewicą niepodległościową. Nie wyobrażam sobie, żeby PiS czy IPN protestowali przeciwko nazwaniu ulicy imieniem i nazwiskiem: Kazimierza Pużaka czy właśnie Ignacego Daszyńskiego. Wreszcie zaapelowaliśmy do Pani Prezydent Warszawy o zmianę nazwy ulicy, przy której mieści się parlament na ulicę Daszyńskiego. Taką nazwę nosiła ulica Wiejska przez kilka lat, zaraz po II Wojnie. Miałoby to, więc charakter symboliczny. Szczególnie obecnie warto przypomnieć postać „Marszałka Demokracji”, który swojemu przyjacielowi i Towarzyszowi Józefowi Piłsudskiemu, w chwili próby, odmówił otwarcia obrad Sejmu „pod bagnetami”.

Największą zasługą Ignacego Daszyńskiego był jego pierwszy rząd zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Reformy, które zapoczątkował, były wówczas nad wyraz rewolucyjne. W tym m.in. 8-godzinny czas pracy. Dziś lewica walczy o to samo?

Podwaliny pod nowoczesne prawo pracy i prawa kobiet podłożył właśnie pierwszy rząd odradzającej się niepodległej Rzeczypospolitej Ignacego Daszyńskiego. Był to rząd postępowy. Część z tych postulatów po prawie stu latach jest nadal aktualna. Dziś równowaga pomiędzy pracą, a życiem prywatnym została zdecydowanie zachwiana. Jej przywrócenie – to powinno być jedno z najważniejszych zadań dla polskiej lewicy. Podobnie w przypadku praw kobiet. Stosunek Daszyńskiego do kwestii emancypacji kobiet był jednoznaczny. Wierzył on, że świat się zmieni, kiedy kobiety uzyskają prawa wyborcze. Teraz czas na równe prawa w każdej dziedzinie.

12 maja minie okrągła rocznica zamachu majowego, którego I. Daszyński, jak i cała PPS, byli zwolennikami. Nie przewidział on skutków? Z jakich powodów poparł zamachu Marszałka?

PPS początkowo widziała szansę na realizację swoich postulatów. Jednak z czasem okazało się, o co chodzi Piłsudskiemu i nowej władzy. To nie miała być rewolucja socjalistyczna, a dyktatura, jakich w tamtym czasie w Europie było wiele. Sytuacja trochę stała się podobna do obecnej atmosfery panującej w Polsce. Daszyński i PPS w pełni zrehabilitowali się za tę decyzję. Zarówno wtedy, gdy nie otworzył on obrad Sejmu pod dyktando Piłsudskiego i wojska jak i później, kiedy PPS była częścią wielkiego ruchu Centrolewu. Socjaliści sami cierpieli ze strony rodzącego się autorytaryzmu. Proces brzeski, Bereza Kartuska, postępujący autorytaryzm to wszystko skłoniło PPS do walki o demokrację.

Przede wszystkim jednak w tym roku przypadają dwie okrągłe rocznice związane z Ignacym Daszyńskim: 150-ta rocznica urodzin i 80-ta rocznica śmierci. Lewica będzie pamiętać? Czy Centrum im. Ignacego Daszyńskiego przewiduje jakieś uroczystości upamiętniające swojego patrona?

Centrum Daszyńskiego podjęło się organizacji społecznych obchodów tych rocznic. W Krakowie inaugurujemy uroczystą sesją, nad którą patronat objął prezydent Jacek Majchrowski. Wydaliśmy specjalny „Niezbędnik”, który w łatwy i przystępny sposób pozwala zapoznać się z poglądami i opiniami naszego patrona. Jest on podzielony na różne aspekty aktywności Daszyńskiego: jego życie osobiste, poglądy socjalistyczne, poselstwo, czy dziennikarstwo i drogę do niepodległości. A nawet są ujęte jego relacje z Józefem Piłsudskim. Inicjujemy również powstanie fabularyzowanego filmu o Daszyńskim. Organizujemy szereg przedsięwzięć, które mimo skromnych środków udaje się zrealizować.     

Co pozostawił po sobie „Marszałek demokracji”, jako nazywano Ignacego Daszyńskiego? Jego spuścizna jest bardzo bogata.

Przede wszystkim wiarę w demokratyczny socjalizm, polepszenie losu robotników (o to walczył i to były jego ostatnie słowa). Ale i wiarę w to, że spory i problemy społeczne można rozwiązywać w parlamencie, drogą pokojową. Że bycie działaczem socjalistycznym oznacza ciężką pracę. No i, że polska lewica ma postaci krystaliczne w swym dorobku. Taką postacią z pewnością był Ignacy Daszyński. Po prostu przyzwoity człowiek i socjalista.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał
Przemysław Prekiel

 

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

Niewiele  jest w polskiej historii osób tak bardzo zasłużonych i zapomnianych jednocześnie. Jego życiorys to gotowy scenariusz na serial telewizyjny. Jan Józef Lipski, bohater biografii Łukasza Garbala, doczekał się w końcu kompletnej monografii.

Więcej …
 

W dzisiejszych czasach coraz trudniej o pasjonującą powieść poświęconą ludziom lewicy. Dosyć często pomija się ich wkład w kształtowanie polskiej państwowości czy w walkę o sprawiedliwość społeczną. Szablonowo traktuje się ich losy, wpisując w obowiązującą narrację.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 70 gości 

Statystyka

Odsłon : 4797836

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Jednolity front lewicy

Koalicja lewicowych partii to dobra wiadomość dla polskiej demokracji. Brak lewicy doskwiera w polskim parlamencie. Jej brak widać, słychać i czuć. Ale ten związek z rozsądku to jedna wielka niewiadoma. W sposób naturalny powraca w pamięci katastrofa wyborcza sprzed czterech lat.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 10 września 2019 roku odbyło się w Warszawie spotkanie sygnatariuszy Porozumienia Socjalistów. Przedyskutowano sytuację polityczną przed wyborami parlamentarnymi w październiku 2019 roku. Przyjęta została deklaracja „Polsce potrzebna jest lewica”, w której podkreślono wzrost oczekiwań społecznych, co potwierdzają badania, na aktywny udział lewicy w nowym Sejmie i Senacie oraz zwiększenie wpływu wartości ideowych lewicy na treści stanowionego prawa.

Więcej …
 

W dniu 31 sierpnia 2019 roku uległa uprawomocnieniu decyzja Krajowego Rejestru Sądowego w sprawie rejestracji stowarzyszenia Porozumienie Socjalistów.

Więcej …
 

W dniu 31 sierpnia 2019 roku obradowała w Warszawie Rada Naczelna Polskiej Partii Socjalistycznej. Przedyskutowano sprawy związane z wyborami parlamentarnymi.

Więcej …
 

W dniu 18 sierpnia 2019 roku w Warszawie odbyła się prezentacja kandydatów na pierwsze miejsca na listach wyborczych Lewicy. Działacze Lewicy Razem otrzymali 6 miejsc, działacze SLD – 17 a działacze Wiosny – 18.

Więcej …
 

W dniu 14 sierpnia 2019 roku Komitet Wyborczy Sojusz Lewicy Demokratycznej uzupełnił wady zawiadomienia do Państwowej Komisji Wyborczej dotyczące skrótu nazwy komitetu; nowy skrót to "KW Sojusz Lewicy Demokratycznej", a nie "KW Lewica" - poinformowała szefowa Krajowego Biura Wyborczego Magdalena Pietrzak.

Więcej …
 

11 sierpnia 2019 roku Prezydium RN PPS odbyło posiedzenie poświęcone ocenie przebiegu kampanii wyborczej do parlamentu RP 2019 roku. Towarzysze zapoznali się z działaniami sztabów wyborczych i udziałem w nich członków naszej Partii.

Więcej …
 

W dniu 5 sierpnia 2019 roku w Warszawie odbyła się robocza narada zawiązującej się Koalicji „Lewica”. Bazą jej jest porozumienie trzech ugrupowań: Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Partii Wiosna i Partii Lewica Razem.

Więcej …
 

Podczas festiwalu Pol’and’Rock (dawny Przystanek Woodstock) Stowarzyszenie ‘NIGDY WIĘCEJ’ miało zaszczyt gościć Rzecznika Praw Obywatelskich Adama Bodnara oraz przyjaciół z wielu krajów.

Więcej …
 

W dniu 1 sierpnia 2019 roku, w 75 rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego delegacja OKR Polskiej Partii Socjalistycznej w Piotrkowie Trybunalskim, z członkiem Rady Naczelnej PPS Bogdanem Chrzanowskim, złożyła wieniec przed Grobem Nieznanego Żołnierza w tym mieście, oddając hołd wszystkim poległym za wolność i niepodległość Polski.

 

Warszawska Organizacja Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła w dniu 29 lipca 2019 roku kwiaty przed pomnikiem Żołnierzy AK Obwód „Żywiciel” oraz przed tablicą pamiątkową, na Żoliborzu przy tzw. "Starej Kotłowni" położonej przy ulicy Suzina.

Więcej …
 

W dniu 28 lipca 2019 roku lewica zorganizowała w Białymstoku wiec przeciw przemocy. Na centralnym skwerze w tym mieście poza aktywistami organizacji LGBT pojawili się też liderzy partii lewicy: Robert Biedroń z Wiosny, Adrian Zandberg z Razem i Włodzimierz Czarzasty z SLD. Byli obecni przedstawiciele innych ugrupowań lewicy m.in. PPS.

Więcej …
 

Rzecznik prasowy PPS opublikował w dniu 23 lipca 2019 roku oświadczenie w sprawie incydentu podczas emisji programu telewizyjnego w TVP1 "Studio Polska".

Więcej …