O liberalnym patriotyzmie

Email Drukuj PDF

 

 

 

 

 

 

 

Rozmowa z Leszkiem Jażdzewskim, redaktorem naczelnym pisma „Liberte!”


Niedawno byliśmy świadkami ciekawej debaty zorganizowanej w redakcji Gazety Wyborczej pt. „Liberalny patriotyzm”. Reprezentowałeś „Liberte!”, jakie wnioski?

- Liberté! i Gazeta Wyborcza zorganizowały debatę wokół centralnego tematu V numeru pisma (temat „Polska na kozetce”). Aktualność dyskusji o patriotyzmie wymusza to, co dzieję się w Polsce od katastrofy smoleńskiej, jakieś nieprawdopodobne martyrologiczne zadęcie, początkowo będące naturalnym odruchem, reakcją na niebywałą tragedię, które niestety przerodziło się w patologiczną fascynację śmiercią, jak pisał Maciej Gutkowski w otwierającym ostatni numer Liberté! tekście „wiktymologię”, przeżywanie polskości jako ofiary. Stoimy na stanowisku, że ten patologiczny związek z Polską, jaki mamy do swojej ojczyzny wymaga poważnej debaty, stąd pomysł. Przede wszystkim nie należy pozwolić, żeby radykalna prawica zawłaszczała patriotyzm, tworząc jego jedynie słuszną definicję. Uczestnicy debaty mieli wprawdzie wątpliwości czy jest się o co bić, w moim przekonaniu jest, ponieważ dopóki to państwa narodowe będą stanowić główną formę organizacji społecznej i źródło identyfikacji zbiorowej, dopóty relacja jednostka a wspólnota narodowa będzie miała kluczowe znaczenie. Dlatego liberałowie nie mogą skazywać się tu na samomarginalizację. Jednocześnie liberał, w przeciwieństwie do konserwatysty, nie musi być patriotą, może być kosmopolitą, który do żadnej wspólnoty się nie zapisuje ani nie czuje się związany. To dobrowolny wybór pewnej identyfikacji, dobrowolny z ograniczeniami w postaci urodzenia, języka, wychowania, od których uciec jest niezwykle trudno.

Czy Twoim zdaniem, dziś pojęcie „liberalnego patriotyzmu” ma szansę przedostania się do szerszej grupy Polaków? Czym powinien się charakteryzować ów liberalny patriota?

- To jest pytanie o skuteczność komunikacyjną i polityczną, na której oczywiście nam zależy, ale jest ona niestety w dużym stopniu oderwana od kwestii merytorycznych. Mnie nie zależy na popularyzacji samego terminu, można mówić o patriotyzmie otwartym, albo nawet wcale nie mówić o patriotyzmie, czy patriotyzmach, ale na zmianie zakresu znaczenia słowa patriotyzm. Bagaż kulturowy, jaki mamy, romantyzm, powstania, „honorowe porażki”, Polska jako ofiara itd. przeszkadzają we właściwej dla wolnej, demokratycznej i niezagrożonej z zewnątrz Polski interpretacji tego terminu. Naszym celem jest zdystansowanie się od historycznych obciążeń, które mamy wszyscy z racji uczęszczania na lekcje polskiego i historii i napełnienie użytecznego i potrzebnego terminu „patriotyzm” nową treścią.

Pojęcie patriotyzmu kojarzy się dziś z uroczystościami państwowo-Kościelnymi i doniosłym świętowaniu klęsk narodowych. Jaką ideę można temu przeciwstawić?

- Patriotyzm jest to stosunek do wspólnoty, której sobie nie wybieramy. W pewnym sensie jak stosunek do własnej rodziny – nie mamy wpływu na to czy przyjdziemy na świat w domu profesorskim z ogromną biblioteką, czy w pałacu z kryształami na półkach, a do przedszkola zawożeni będziemy przez kamerdynera w mercedesie, czy też przyjdzie nam się gnieździć w jednej izbie wraz z ósemką rodzeństwa, pijaną matką i ojcem, który będzie bił nas po głowie pompką od roweru. A rodziców kocha się i tak, nawet najbardziej patologicznych. Miłość może się objawiać w różny sposób, jeden przynosi swojej ukochanej czekoladki i kwiaty, drugi w zazdrości będzie robił awantury. Podobnie jest z własnym krajem, uczucie do niego, a tym właśnie jest patriotyzm, może się objawiać w bardzo różny sposób. W czasach pokoju, kiedy nie staje kwestia „bić się czy nie bić” trzeba, o ile oczywiście uważamy siebie za patriotów, mówiąc nieco górnolotnie, działać na rzecz dobra wspólnego. Liberał będzie angażował się na rzecz Polski liberalnej, socjalista na rzecz Polski socjalistycznej, każdy z nich może nazywać siebie patriotą, choć oczywiście ich patriotyzmy będę w praktyce oznaczały coś zupełnie innego.

Czy nie obawiasz się, że jako liberał jesteś w tym temacie „spalony”, że Twoje racje nie przedostaną się w gąszczu narodowych mitów?

- To oczywiście arcytrudne zadanie, ponieważ mity narodowe, cała symbolika siedzi nam głęboko w głowach i trzeba ją mozolnie i w wielkich bólach wybijać młotem i dłutkiem – metaforycznie rzecz ujmując. Głęboko wierzę, że w sytuacji, kiedy Polsce nic nie zagraża, nadchodzi powoli koniec celebrowania w kółko tych samych mitów, będących tak naprawdę dorabianiem ideologii do porażki. Obecna Polska jest krajem wielkiego cywilizacyjnego sukcesu, którego nie rozumiemy i o którym nie umiemy nie tylko mówić, ale nawet myśleć, bo nie jesteśmy do tego przyzwyczajeni. W Polsce po prostu nic nie ma się prawa udać, to kraj ludzi uwielbiających narzekać. Jednak rzeczywistość upomina się o swoje prawa i wraz z poprawą sytuacji większości z nas coraz bardziej klisze, które mamy w głowach nie będą przystawać do świata jaki będziemy widzieć za oknem. Moją wielką nadzieją jest to, że przede wszystkim zaczniemy w coraz większym stopniu stanowić część Europy, nie tylko z nazwy, ale mentalności, rozumiejąc, że dziś w najlepiej pojętym polskim interesie jest jak najdalej posunięta integracja w ramach Unii Europejskiej, dzięki czemu mamy historyczną szansę wyrwać się z peryferii, na których tkwimy od co najmniej czterech stuleci – czasów Reformacji i rodzenia się kapitalizmu.

Jak ocenisz polską młodzież? Czy nie jest to światełko w tunelu, które patriotyzm rozumie m.in. przez angażowanie się w życie publiczne, walkę o tolerancję i przeciwstawia się zaściankowej Polsce?

- Nasze pokolenie ma problem z patriotyzmem. Nie musi iść na barykady ani siedzieć w więzieniu, co przećwiczyły liczne pokolenia polskich patriotów w przeszłości. W moim pokoleniu 20-30-latków musimy mieć świadomość, że niepodległa, liberalno-demokratyczna Polska, jaką znamy, nie była - i nie jest - dana raz na zawsze, że ostatnie 20 lat to dla Polski najlepszy czas od XVIII w. i że naszym obowiązkiem jest tę szansę, jaką mamy, wykorzystać, jeśli poświęcenie tych, którzy szli na barykady, nie ma się zmarnować. Na szczęście mit ofiary, cierpiętnictwo, tromtadracja narodowa jest obca większości ludzi młodych, ich stosunek do Polski jest zdrowszy i naturalniejszy od tych, którzy wychowali się w PRL-u. pytanie czy nie odrzucają oni in gremio wszelkich postaw wspólnotowych, koncentrując się, do czego mają oczywiście prawo, na poprawie swojego indywidualnego losu. Dla mnie postawa liberalnego patrioty oznacza angażowanie się w życie publiczne, na rzecz wizji Polski otwartej, tolerancyjnej, nowoczesnej, nawet, jeśli odbywa się to kosztem własnej kariery, własnego szczęścia osobistego, bo przecież więcej można zarobić w korporacji. Ba, często takie zaangażowanie niewiele przynosi, wali się głową w mur, jest wyśmiewane przez „znających prawdziwe życie” rówieśników etc., dlatego wymaga ono determinacji i odwagi.

Rozmawiał Przemysław Prekiel

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Książka amb. Sylwestra Szafarza pt.: „Ewolucja BRICS” - to pierwsze na polskim forum publicznym opracowanie dotyczące tej wielkiej organizacji gospodarczej i politycznej zrzeszającej już pięć państw i współpracującej z większością krajów rozwijających się, a także z takimi mocarstwami jak USA, Niemcy, Francja czy W. Brytania oraz z wieloma organizacjami międzynarodowymi.

Więcej …
 

Ludwik Cohn, bohater monografii Przemysława Prekiela, to wybitny polski socjalista i demokrata, działacz społeczny i polityczny, żołnierz. Po wojnie działacz PPS, aktywny członek opozycji demokratycznej w Polsce Ludowej, adwokat.

Więcej …
 

„Lewica. Stare błędy, nowe wyzwania” to kolejna na polskim rynku wydawniczym – po „Sferach sprawiedliwości” (2007) i „Wojnach sprawiedliwych i niesprawiedliwych” (2010) – książka Michaela Walzera  – emerytowanego profesora Uniwersytetów w Princeton i Harvardzie, byłego współwydawcy niezależnego lewicowego czasopisma „Dissent” oraz – co nie mniej ważne – twórcy lewicowej odmiany komunitaryzmu (nurtu głównie amerykańskiej współczesnej filozofii polityki, który podkreśla wagę i wartość wspólnotowości w życiu człowieka).

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 28 gości 

Statystyka

Odsłon : 4665356

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Tęcza i co z niej wynika

Od pewnego czasu rozwija się nam „tęczowa afera”. Śledzę jej rozwój w mediach wszelkiej maści politycznej. Szczególnie interesujące a czasem zaskakujące są wypowiedzi prominentów.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 11 maja 2019 roku w Warszawie odbyło się tradycyjne spotkanie kilkuset byłych działaczy socjalistycznych związków młodzieży z okresu Polski Ludowej. Organizatorem było Stowarzyszenie „Pokolenia”, które prowadzi aktywną działalność w tych środowiskach na terenie całej Polski.

Więcej …
 

W dniu 6 maja 2019 roku w Warszawie z inicjatywy SLD odbyła się jedna z najważniejszych debat przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Debata „Timmermans-Cimoszewicz-Kwaśniewski” przyciągnęła uwagę nie tylko składem dyskutantów, ale i tym co jedni z najbardziej doświadczonych polityków w Europie mają do powiedzenia na temat przyszłości Unii Europejskiej.

Więcej …
 

Ugrupowania lewicy, jak i ludzie pracy indywidualnie świętowali 1 Maja. W Warszawie odbyło się kilka manifestacji, które w sumie zebrały ponad tysiąc osób.

Więcej …
 

W dniu 25 kwietnia 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Porozumienia Socjalistów. Przedyskutowano problemy związane z sytuacją polskiej lewicy, przyjęto Apel na 1 Maja.

Więcej …
 

13 kwietnia 2019 roku w Warszawie odbyło się okolicznościowe spotkanie poświęcone 20. Rocznicy powołania Sojuszu Lewicy Demokratycznej jako partii politycznej. Sojusz powstał 15 kwietnia 1999 r.

Więcej …
 

W dniu 9 kwietnia 2019 roku w siedzibie warszawskiej Okręgowej Rady Adwokackiej odbyło się spotkanie promocyjne książki Przemysława Prekiela „Ludwik Cohn. Od PPS po KOR”  wydanej przez Wydawnictwo „Kto jest Kim”.

Więcej …
 

W dniach 1-4 kwietnia 219 roku w Nałęczowie odbyła się ogólnopolska międzyśrodowiskowa konferencja naukowa: „Dokonania kulturowe w PRL”.
Organizatorami konferencji byli: Wszechnica Polska, Stowarzyszenie Filozofów Krajów Słowiańskich, Polski Oddział Stowarzyszenia Kultury Europejskiej z siedzibą w Wenecji. Konferencja tradycyjnie, co roku odbywa się pod patronatem naukowym prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 31 marca 2019 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Sojuszu Lewicy Demokratycznej dotyczące wyborów do Parlamentu Europejskiego.

Więcej …
 

W dniu 29 marca 2019 roku w Warszawie odbyło się Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Ruch Społeczny „Praca-Pokój-Sprawiedliwość”. Zebranie miało charakter sprawozdawczo-wyborczy.

Więcej …
 

W dniu 2 marca 2019 roku w Warszawie obradował 43. Kongres Polskiej Partii Socjalistycznej. Wybrano nowe władze: Radę Naczelną, Centralną Komisję Rewizyjną i Centralny Sąd Partyjny.

Więcej …
 

W dniu 27 lutego 2019 roku w Warszawie odbyło się spotkanie przedstawicieli partii i organizacji wchodzących w skład zawiązanej w roku 2018 Koalicji SLD – Lewica Razem oraz członków Rady Dialogu i Porozumienia Lewicy.

Więcej …
 

4 lutego 2019 roku w bielańskiej Mediatece w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „W służbie dzieci i młodzieży. 100-lecie TPD”. Po prezentacji w Warszawie ekspozycja ruszy w Polskę – najpierw do Żyrardowa i Sochaczewa.

Więcej …