W dniu 3 grudnia 2020 roku Senat RP przyjął uchwałę w sprawie upamiętnienia rewolucji 1905 roku i poprzedzającego ją zrywu polskich robotników w walce z carskim zaborcą.

U C H W A  Ł A
S E N A T U   R Z E C Z Y P O S P O L I T E J   P O L S K I E J
z dnia 3 grudnia 2020 r.

Senat  Rzeczypospolitej  Polskiej,  przekonany  o  szczególnym  znaczeniu rewolucji 1905 roku i poprzedzających ją wydarzeń, rozgrywających się na ziemiach polskich objętych zaborem carskiej Rosji, składa hołd bohaterom, bojownikom o odrodzenie państwa polskiego, niepodległość i suwerenność Polaków.
Rewolucja  1905  roku  była  zrywem  społeczeństwa  w  obronie  wartości  narodowych i praw  społecznych,  zwróciła  się  przeciwko  carskiemu  absolutyzmowi.  Wydarzenie to wymusiło zmiany ustrojowe w Rosji, a na terenie Królestwa Polskiego przyczyniło się do wzrostu  świadomości  narodowej  społeczeństwa,  co  w  dalszej  perspektywie  ułatwiło odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku.
Bezpośrednią  przyczyną  tego  społecznego  sprzeciwu  był  wybuch  wojny  rosyjsko-japońskiej.  Konflikt  ten,  będący  efektem  imperialnych  dążeń  obydwu  zaangażowanych państw, doprowadził do znacznego pogorszenia warunków życia ludności całego rosyjskiego imperium oraz do nasilenia carskiego ucisku i terroru.
Wydarzeniem, które poprzedziło rewolucję 1905 roku na ziemiach Królestwa Polskiego, była zainicjowana przez Polską Partię Socjalistyczną manifestacja warszawskich robotników na placu Grzybowskim w Warszawie 13 listopada 1904 roku, będąca sprzeciwem wobec branki do carskiej armii. Manifestację osłaniała Organizacja Bojowa PPS. W jej szeregach znajdował się Stefan Okrzeja, który niósł sztandar z napisem „PPS. Precz z wojną i caratem! Niech żyje Wolny Polski Lud!”. Rok później, z wyroku carskich władz, stracił on życie na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Manifestacja robotników rozpoczęła się po południowej mszy odprawionej w kościele Wszystkich Świętych przy placu Grzybowskim. Mimo energicznej akcji carskiej policji na placu  gromadzili  się  robotnicy,  nieśli  czerwony  sztandar,  śpiewali  „Warszawiankę”. Demonstracja zmieniła się w regularną bitwę z policją z użyciem broni. Pojawiły się oddziały kozaków. Część demonstrujących robotników znalazła schronienie w kościele, ale policja aresztowała  kilkaset  osób  i  rozpoczęła  się  obława  na  uczestników.  Mimo  to  nastroje rewolucyjne ogarnęły całe miasto. Do zamieszek i starć z policją dochodziło do późnych godzin  wieczornych.  
Wydarzenia  te  miały  także  wymiar  tragiczny –jak  podają  niektóre źródła, zginęło 10 demonstrantów, a 43 zostało rannych. Jednak w środowisku robotników obudził się duch rewolucyjny i rozprzestrzenił się na wszystkie ziemie  polskie  okupowane przez zaborcę. Sama zaś manifestacja przeszła do historii jako pierwsze od upadku powstania styczniowego wystąpienie Polaków z bronią w ręku przeciwko okupantowi.
W kolejnych, styczniowych starciach demonstrantów z wojskiem w Warszawie śmierć poniosło 100 osób. Warszawska demonstracja pierwszomajowa pociągnęła za sobą 32 ofiary carskiego  aparatu  przemocy.  W  proteście  łódzkich  włókniarzy  w  dniach  22–24  czerwca, który przerodził się w regularne starcia z policją, liczba ofiar śmiertelnych i rannych sięgnęła 2  tysięcy.  Kulminacją  ruchów  rewolucyjnych  na  ziemiach  Królestwa  Polskiego  było ogłoszenie  strajku  powszechnego  i  proklamowanie  w  Ostrowcu  Republiki  Ostrowieckiej.
Wydarzenia na ziemiach polskich, zainicjowane przez robotników i lewicę,miały charakter niepodległościowy i społeczny.Rewolucja 1905 roku, choć w końcu –kosztem tysięcy ofiar –stłumiona przez wojska carskie, zmusiła jednak carat do ustępstw. Na ziemiach polskich będących pod rosyjskim zaborem pojawiły się polskie instytucje, m.in. Polska Macierz Szkolna i ruch spółdzielczy, a język polski powrócił do urzędów gminnych. Wprowadzono wolność wyznania, zniesiono cenzurę  prewencyjną  i  zalegalizowano  polskie  stowarzyszenia  kulturalno-oświatowe  oraz ruch  spółdzielczy.  
Wydarzenia  1905  roku  pokazały,  że  świadome  swych  dążeń społeczeństwo, pomimo represji i wynikających z nich strat, jest w stanie wymusić na władzy daleko  idące  zmiany  bieżącej  polityki,  a  w  perspektywie  czasowej – doprowadzić do zwycięstwa głoszonych przez siebie idei.
Senat  Rzeczypospolitej  Polskiej  wzywa  do  przypomnienia  i  uczczenia  wydarzeń związanych z rewolucją 1905 roku.
Wzywamy także do wsparcia obywatelskich inicjatyw mających na celu ich upamiętnienie.
Uchwała  podlega  ogłoszeniu  w  Dzienniku  Urzędowym  Rzeczypospolitej   Polskiej „Monitor Polski”.

MARSZAŁEK SENATU
Tomasz GRODZKI