Samorządy a samorządność

Drukuj PDF

Felieton - Prawo a życie
Mirosław Nizielski

Wybieramy w tym roku przedstawicieli do samorządów terytorialnych. Zamiennie mówi się o wyborach samorządowych. Tymczasem  te pojęcia w polskiej praktyce oznaczają co innego. Samorządność i samorząd to pojęcia ściśle związane z rozumieniem demokracji. 
Demokracja to system rządów i form sprawowania władzy, w którym wola większości obywateli stanowi prawo i władzę, nie ograniczając przy tym praw mniejszości.
W Polsce  obowiązuje demokracja przedstawicielska, w której prawo określają wybrani w wolnych wyborach przedstawiciele obywateli, nadużywając często tego prawa w imię ideałów własnej formacji, uznając ludzi wyznających inne ideały za „niższy sort” któremu można narzucać dowolne rozwiązania prawne. Głębokiej rewizji wymaga pogląd, że mają oni prawo do stanowienia o losie społeczeństwa w imię przyjętych przez nich „prawd”. Tymczasem „prawda” jest dziełem całej zbiorowości, która ma prawo do należnej jej władzy.
Są kraje, jak np. Szwajcaria, gdzie obowiązuje w znacznej mierze demokracja bezpośrednia, w której o podstawowych sprawach państwa decydują bezpośrednio wszyscy obywatele np. w  drodze referendów ogólnokrajowych lub lokalnych. W demokracjach plemiennych i starożytnych o większości spraw decydowały zgromadzenia współplemieńców lub współobywateli.
Samorządność to zasada, która polega na tym, że obywatele sami decydują o sobie lub grupie z którą łączą ich wspólne interesy lub upodobania. W samorządach będących emanacją tak rozumianej samorządności powinny obowiązywać mechanizmy demokracji bezpośredniej.
Z samorządnością spotykamy się w organizacjach pozarządowych i korporacjach zawodowych; powinna ona obowiązywać również w partiach politycznych. Oczywiście ta samorządność jest ograniczona, często nadmiernie, prawami ustanawianymi przez instytucje powołane w wyniku demokracji przedstawicielskiej.
Samorządność co do zasady występuje w spółdzielczości. Wszyscy mają prawa i wszyscy obowiązki świadczenia na rzecz spółdzielni. Doświadczenia z okresu II Rzeczypospolitej, ale także w dużej mierze z  okresu PRL  świadczą o tym, że samoorganizacja spółdzielców wpływa na poszanowanie wspólnego mienia, sprzyja działalności  społecznej, kulturalnej i wychowawczej. W dobie neoliberalizmu i kultu prywatności próbuje się przekształcić spółdzielnie pracy w spółki kapitałowe w których nie ma miejsca dla samorządności.
Spółdzielczość mieszkaniowa, z uwagi na jej powszechność i trudny do bezpośredniej sprzedaży kapitał w postaci mieszkań, a także poprzez świadomość dużej rzeszy jej członków, przetrwała do dzisiaj, jednak kolejne nowelizacje prawa doprowadziły do kompletnego bałaganu organizacyjnego i decyzyjnego wewnątrz spółdzielni mieszkaniowych i pomyślane były głównie jako narzędzie stopniowej likwidacji spółdzielczości, a nie jej usprawnienia.
Samorządy terytorialne w swojej istocie stanowią w Polsce szczebel  struktury władzy, realizując  wyznaczone im przez władze centralne zadania i obowiązki administracyjne. Dążeniem socjalistów jest aby ludzie żyli w przyjaznej wspólnocie korzystając z należnych praw i realizując ustalone obowiązki. 
Ruch Solidarności i wywodzące się z niego partie polityczne głosiły idee państwa obywatelskiego. Tymczasem obserwujemy daleko idącą centralizacje władzy, próby odbierania samorządom ich niewielkich uprawnień i narzucanie im rozwiązań, których nie chcą lub są do nich nie przygotowane, jak to ma miejsce przy okazji wprowadzania nie przygotowanej i nie skonsultowanej ze społeczeństwem reformy szkolnictwa.
Obserwujemy również niebezpieczną na szczeblu lokalnym tendencję do upartyjniania samorządów i przenoszenia do nich podziałów i postaw wrogości  jakie obserwujemy w Sejmie i Senacie.

Widzimy konieczność odwrócenia istniejącego modelu, w którym struktury samorządowe   realizują głównie wyznaczone im przez władze centralne zadania i obowiązki administracyjne, na rzecz reprezentowania w pierwszej kolejności interesów wspólnoty lokalnej. Istotą samorządności jest autonomia społeczności lokalnej w suwerennym decydowaniu o strategicznych wyborach gospodarczych, ustrojowych i kadrowych.

Oto niektóre sprawy i problemy, które występują w samorządach i które  trzeba rozwiązać w duchu prawdziwej samorządności:

1. Nikły udział społeczności lokalnej pomiędzy wyborami w kształtowaniu polityki lokalnej. Upowszechnienia wymagają na szczeblu lokalnym mechanizmy demokracji bezpośredniej jak referenda, wysłuchania publiczne, otwarte spotkania konsultacyjne, konsultacje ze stowarzyszeniami lokalnymi, obywatelskie inicjatywy ustawodawcze.
Konsultacjom trzeba poddać również budżety inwestycyjny miast i gmin i zasady dotacji na cele kultury, zdrowia, oświaty. Udział mieszkańców w określaniu potrzeb miasta czy gminy nie może ograniczać się do „budżetów partycypacyjnych”, które stanowią bardzo drobny ułamek finansów danej jednostki.

2.Ogólnopolska polityka partyjna na szczeblu samorządów i stale malejący kontakt radnych z mieszkańcami. Radni, burmistrzowie i wójtowie nie są praktycznie do niczego wobec wyborców zobowiązani. Podporządkowani są głównie swoim partiom.
Trzeba wprowadzić obowiązki dla radnych dotyczących stałego kontaktu z mieszkańcami, należy rozważyć ustawowe wprowadzenia trybu „odwołania radnego” przez wyborców. Konieczne jest daleko idące ograniczenie  dyscypliny partyjnej przy głosowaniach w samorządach.
Dobrym pomysłem  było by ustanowienie na szczeblu lokalnym społecznych rzeczników praw obywatelskich z zadaniem monitorowania przestrzegania praw obywatelskich na szczeblu lokalnym, z prawem kierowania interwencji i zgłaszania projektów uchwał do sejmików wojewódzkich, rad miejskich, powiatowych i gminnych.

3. Polityka prawna i finansowa  państwa ograniczająca sposoby realizacji zadań ustawowych. Konieczna jest walka o zmiany w polityce państwa w celu wyposażenia samorządów w lepsze mechanizmy realizacji ustawowych zadań, włącznie z przesunięciem większej części dochodów państwa do samorządów,
Mamy do czynienia z dualizmem i niewystarczającymi kompetencjami dzielnic w Warszawie i innych miastach, w których dzielnice są pomocniczymi jednostkami terytorialnymi. Kompetencje dzielnic wymagają znacznego rozszerzenia.

4. Nieuregulowane zagadnienie współpracy samorządów miejskich z samorządami gmin otaczających. Konieczne są przede wszystkim wspólne działania w dziedzinie transportu i infrastruktury. Musza się one opierać na porozumieniach.
Fatalnym rozwiązaniem był pomysł utworzenia Aglomeracji Warszawskiej, jako tworu centralizującego władzę i odbieranie uprawnień samorządowi miasta Warszawy, tworzonemu ponadto dla celów polityczno- wyborczych.

Dziś, gdy we współczesnym neoliberalnym kapitalizmie egoizm, indywidualizm i utrata więzi z innymi ludźmi są wszechobecne, samorządność lokalna powinna  być częścią innego świata. Świata, w którym ludzie wspólnie rozwiązują swoje wspólne problemy i  dbają o wspólne interesy.

Mirosław Nizielski dr inżynier, wykładowca akademicki, działacz samorządowy, przewodniczący CKW PPS

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Ukazała się ostatnio książka autorstwa Matthew d’Ancona „Postprawda”. Na tle lektury tej książki, która jest dziennikarskim zapisem ogromnej liczby zdarzeń i informacji ukazujących głębię problemu, widzimy czym jest zjawisko postprawdy.

Więcej …
 

Rok 2018 jest rokiem Ireny Sendlerowej, wielkiej narodowej bohaterki, która w czasach niemieckiej okupacji, z narażeniem życia swojego i najbliższych, ratowała żydowskie dzieci z warszawskiego getta. Autorka książki „Sendlerowa w ukryciu” Anna Bikont dokonała wyłomu w jej biografii. Ale po kolei.

Więcej …
 

Stanisław Dubois zaliczany do grona Wielkich Socjalistów  jest postacią znaną, choć niezbyt upowszechnianą i lubianą przez historyków i media m.in. ze względu na swe usytuowanie polityczne na lewicy Polskiej Partii Socjalistycznej i nietrzymające się konwencji zasady działania. Zawsze wznosił się ponad interes własny, był niepoprawnym idealistą, których w PPS było wielu. On jednak wyróżniał się zawsze swą ideowością i patriotyzmem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 48 gości 

Statystyka

Odsłon : 4244935

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Nowa globalizacja w tle

Spotkanie prezydentów Putina i Trampa w Helsinkach ma duże znaczenie, także dla Polski. Odbywać się ono będzie z nową globalizacją w tle. Jesteśmy w trakcie II zimnej wojny, która, jak widać zmierza ku końcowi, świat bowiem nie może dziś bez poważniejszych rozstrzygnięć posprzątać po neoliberalizmie i ruszyć do przodu. Celem jest zmniejszenie ryzyka kryzysu finansowego, który trwa od 2007 roku i grozi jeszcze poważniejszymi konsekwencjami, niż w swojej I fazie. Celem jest także zmniejszenie zagrożeń wynikających z chwilowego braku równowagi strategicznej na obecnym poziomie technologii militarnych. Świadczą o tym liczne konflikty regionalne.

Więcej …

Na lewicy

W dniu 4 lipca 2018 roku w Warszawie odbyło się wspólne spotkanie Koalicji SLD – Lewica Razem oraz Rady Dialogu i Porozumienia Lewicy. Podczas spotkania, w którym uczestniczyli liderzy większości ugrupowań lewicowych dyskutowano o aktualnej sytuacji w kraju i na scenie politycznej przed jesiennymi wyborami samorządowymi.

Więcej …
 

W Warszawie w dniu 14 czerwca 2018 r. Ruch Odrodzenia Gospodarczego opublikował list otwarty do Społecznego Komitetu Lewicy Obchodów 100-lecia Odzyskania Niepodległości  w sprawach ważnych dla Polski i Polaków.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna opublikowała w dniu 26 czerwca 2018 roku list otwarty do polskich parlamentarzystów w prawie autonomii uczelni w związku m.in. z przygotowywaną ustawą.

Więcej …
 

W dniu 25 czerwca 2018 roku w Warszawie odbyła się konferencja „Pokój globalny, wartość nieprzemijająca”. Organizatorem była Komisja Historyczna Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej. Konferencja ta kontynuowała wątki rozpoczęte podczas konferencji Komisji Historycznej PPS z dnia 30 września 2017 roku dotyczącej 60-lecia Planu Rapackiego i innych polskich inicjatyw pokojowych.

Więcej …
 

18 czerwca 2018 roku w symbolicznym miejscu – przy tablicy pamiątkowej na Placu Grzybowskim w Warszawie upamiętniającej śmierć działaczy PPS, którzy w 1904 r. starli się z carskim zaborcą w walce o niepodległość i sprawiedliwość społeczną – ogłoszono powstanie koalicji wyborczej SLD - Lewica Razem.

Więcej …
 

19 maja 2018 roku w Warszawie odbyła się konferencja „Polska w Europie – Europa w Polsce”. Jej organizatorem był Ruch Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka.

Więcej …
 

W dniu 19 maja 2018 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia”, konferencja na temat jednego z Wielkich Socjalistów – Stanisława Dubois (1901-1942) z cyklu „Poszukiwanie wzoru osobowego” oraz tradycyjne, organizowane rokrocznie spotkanie byłych działaczy ruchu młodzieżowego z okresu Polski Ludowej.

Więcej …
 

W dniu 10 maja 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie sygnatariuszy Porozumienia Socjalistów. Przedyskutowano aktualną sytuację przed wyborami samorządowymi w Polsce, przyjęto Oświadczenie dotyczące aktualnej sytuacji politycznej i zadań lewicy socjalistycznej w okresie przed wyborami.

Więcej …
 

W dniu 7 maja 2018 r. w Pałacu Prymasowskim w Warszawie odbyło się inauguracyjne posiedzenie Społecznego Komitetu Obchodów 100-lecia Odzyskania przez Polskę Niepodległości.

Więcej …
 

W dniu 1 maja 2018 roku odbyły się w całej Polsce manifestacje organizowane przez partie lewicowe i ruch związkowy. PPS zorganizowała swoją manifestację i złożenie wieńców na Placu Grzybowskim w Warszawie.

Więcej …
 

W dniu 30 kwietnia 2018 roku, w 68 rocznicę śmierci Kazimierza Pużaka, Wielkiego Socjalisty, grupa działaczy PPS złożyła kwiaty i zapaliła lampki na jego grobie, na warszawskich Powązkach.

 

99 lat temu, w dniu 23 kwietnia 1919 roku w Krakowie rozpoczęły się: XVI Zjazd PPS, XV Kongres PPSD, XVI Zjazd PPS zaboru pruskiego. Zjazdy podjęły decyzję o połączeniu się w jednolitą Polską Partię Socjalistyczną. Przyjęto zasadę parlamentarnej drogi do socjalizmu.