Samorządy a samorządność

Drukuj PDF

Felieton - Prawo a życie
Mirosław Nizielski

Wybieramy w tym roku przedstawicieli do samorządów terytorialnych. Zamiennie mówi się o wyborach samorządowych. Tymczasem  te pojęcia w polskiej praktyce oznaczają co innego. Samorządność i samorząd to pojęcia ściśle związane z rozumieniem demokracji. 
Demokracja to system rządów i form sprawowania władzy, w którym wola większości obywateli stanowi prawo i władzę, nie ograniczając przy tym praw mniejszości.
W Polsce  obowiązuje demokracja przedstawicielska, w której prawo określają wybrani w wolnych wyborach przedstawiciele obywateli, nadużywając często tego prawa w imię ideałów własnej formacji, uznając ludzi wyznających inne ideały za „niższy sort” któremu można narzucać dowolne rozwiązania prawne. Głębokiej rewizji wymaga pogląd, że mają oni prawo do stanowienia o losie społeczeństwa w imię przyjętych przez nich „prawd”. Tymczasem „prawda” jest dziełem całej zbiorowości, która ma prawo do należnej jej władzy.
Są kraje, jak np. Szwajcaria, gdzie obowiązuje w znacznej mierze demokracja bezpośrednia, w której o podstawowych sprawach państwa decydują bezpośrednio wszyscy obywatele np. w  drodze referendów ogólnokrajowych lub lokalnych. W demokracjach plemiennych i starożytnych o większości spraw decydowały zgromadzenia współplemieńców lub współobywateli.
Samorządność to zasada, która polega na tym, że obywatele sami decydują o sobie lub grupie z którą łączą ich wspólne interesy lub upodobania. W samorządach będących emanacją tak rozumianej samorządności powinny obowiązywać mechanizmy demokracji bezpośredniej.
Z samorządnością spotykamy się w organizacjach pozarządowych i korporacjach zawodowych; powinna ona obowiązywać również w partiach politycznych. Oczywiście ta samorządność jest ograniczona, często nadmiernie, prawami ustanawianymi przez instytucje powołane w wyniku demokracji przedstawicielskiej.
Samorządność co do zasady występuje w spółdzielczości. Wszyscy mają prawa i wszyscy obowiązki świadczenia na rzecz spółdzielni. Doświadczenia z okresu II Rzeczypospolitej, ale także w dużej mierze z  okresu PRL  świadczą o tym, że samoorganizacja spółdzielców wpływa na poszanowanie wspólnego mienia, sprzyja działalności  społecznej, kulturalnej i wychowawczej. W dobie neoliberalizmu i kultu prywatności próbuje się przekształcić spółdzielnie pracy w spółki kapitałowe w których nie ma miejsca dla samorządności.
Spółdzielczość mieszkaniowa, z uwagi na jej powszechność i trudny do bezpośredniej sprzedaży kapitał w postaci mieszkań, a także poprzez świadomość dużej rzeszy jej członków, przetrwała do dzisiaj, jednak kolejne nowelizacje prawa doprowadziły do kompletnego bałaganu organizacyjnego i decyzyjnego wewnątrz spółdzielni mieszkaniowych i pomyślane były głównie jako narzędzie stopniowej likwidacji spółdzielczości, a nie jej usprawnienia.
Samorządy terytorialne w swojej istocie stanowią w Polsce szczebel  struktury władzy, realizując  wyznaczone im przez władze centralne zadania i obowiązki administracyjne. Dążeniem socjalistów jest aby ludzie żyli w przyjaznej wspólnocie korzystając z należnych praw i realizując ustalone obowiązki. 
Ruch Solidarności i wywodzące się z niego partie polityczne głosiły idee państwa obywatelskiego. Tymczasem obserwujemy daleko idącą centralizacje władzy, próby odbierania samorządom ich niewielkich uprawnień i narzucanie im rozwiązań, których nie chcą lub są do nich nie przygotowane, jak to ma miejsce przy okazji wprowadzania nie przygotowanej i nie skonsultowanej ze społeczeństwem reformy szkolnictwa.
Obserwujemy również niebezpieczną na szczeblu lokalnym tendencję do upartyjniania samorządów i przenoszenia do nich podziałów i postaw wrogości  jakie obserwujemy w Sejmie i Senacie.

Widzimy konieczność odwrócenia istniejącego modelu, w którym struktury samorządowe   realizują głównie wyznaczone im przez władze centralne zadania i obowiązki administracyjne, na rzecz reprezentowania w pierwszej kolejności interesów wspólnoty lokalnej. Istotą samorządności jest autonomia społeczności lokalnej w suwerennym decydowaniu o strategicznych wyborach gospodarczych, ustrojowych i kadrowych.

Oto niektóre sprawy i problemy, które występują w samorządach i które  trzeba rozwiązać w duchu prawdziwej samorządności:

1. Nikły udział społeczności lokalnej pomiędzy wyborami w kształtowaniu polityki lokalnej. Upowszechnienia wymagają na szczeblu lokalnym mechanizmy demokracji bezpośredniej jak referenda, wysłuchania publiczne, otwarte spotkania konsultacyjne, konsultacje ze stowarzyszeniami lokalnymi, obywatelskie inicjatywy ustawodawcze.
Konsultacjom trzeba poddać również budżety inwestycyjny miast i gmin i zasady dotacji na cele kultury, zdrowia, oświaty. Udział mieszkańców w określaniu potrzeb miasta czy gminy nie może ograniczać się do „budżetów partycypacyjnych”, które stanowią bardzo drobny ułamek finansów danej jednostki.

2.Ogólnopolska polityka partyjna na szczeblu samorządów i stale malejący kontakt radnych z mieszkańcami. Radni, burmistrzowie i wójtowie nie są praktycznie do niczego wobec wyborców zobowiązani. Podporządkowani są głównie swoim partiom.
Trzeba wprowadzić obowiązki dla radnych dotyczących stałego kontaktu z mieszkańcami, należy rozważyć ustawowe wprowadzenia trybu „odwołania radnego” przez wyborców. Konieczne jest daleko idące ograniczenie  dyscypliny partyjnej przy głosowaniach w samorządach.
Dobrym pomysłem  było by ustanowienie na szczeblu lokalnym społecznych rzeczników praw obywatelskich z zadaniem monitorowania przestrzegania praw obywatelskich na szczeblu lokalnym, z prawem kierowania interwencji i zgłaszania projektów uchwał do sejmików wojewódzkich, rad miejskich, powiatowych i gminnych.

3. Polityka prawna i finansowa  państwa ograniczająca sposoby realizacji zadań ustawowych. Konieczna jest walka o zmiany w polityce państwa w celu wyposażenia samorządów w lepsze mechanizmy realizacji ustawowych zadań, włącznie z przesunięciem większej części dochodów państwa do samorządów,
Mamy do czynienia z dualizmem i niewystarczającymi kompetencjami dzielnic w Warszawie i innych miastach, w których dzielnice są pomocniczymi jednostkami terytorialnymi. Kompetencje dzielnic wymagają znacznego rozszerzenia.

4. Nieuregulowane zagadnienie współpracy samorządów miejskich z samorządami gmin otaczających. Konieczne są przede wszystkim wspólne działania w dziedzinie transportu i infrastruktury. Musza się one opierać na porozumieniach.
Fatalnym rozwiązaniem był pomysł utworzenia Aglomeracji Warszawskiej, jako tworu centralizującego władzę i odbieranie uprawnień samorządowi miasta Warszawy, tworzonemu ponadto dla celów polityczno- wyborczych.

Dziś, gdy we współczesnym neoliberalnym kapitalizmie egoizm, indywidualizm i utrata więzi z innymi ludźmi są wszechobecne, samorządność lokalna powinna  być częścią innego świata. Świata, w którym ludzie wspólnie rozwiązują swoje wspólne problemy i  dbają o wspólne interesy.

Mirosław Nizielski dr inżynier, wykładowca akademicki, działacz samorządowy, przewodniczący CKW PPS

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

Postać Tadeusza Kościuszki, wybitnego Polaka, bohatera dwóch kontynentów mimo upływu ponad 200 lat od jego śmierci cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem wielu historyków i polityków polskich i zagranicznych. Prace poświęcone jego osobie i działalności ukazują się nieprzerwanie od ponad 200 lat. Jedna z nich autorstwa Piotra Marka Napierały pt „Żołnierz i filozof.

Więcej …
 

Przez okres ostatnich dwóch lat, z różną intensywnością, na ogół jednak raz w tygodniu, publikowałem na łamach gazety Trybuna materiały publicystyczne, eseje i komentarze w ramach cyklu My Socjaliści. Obejmowały one szeroki wachlarz  problemów, choć założeniem moim było ukazanie otaczającej nas rzeczywistości społeczno-politycznej poprzez doświadczenia i wartości ideowe polskich socjalistów. Sytuacja ta była konsekwencją mojego zaangażowania w działalność w ruchu socjalistycznym, szczególnie w ramach PPS a także aktywną, prowadzoną od lat działalność dziennikarską i publicystyczną na łamach wielu pism i w Internecie.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 39 gości 

Statystyka

Odsłon : 5077960

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Wolny rynek weryfikuje system USA

Sytuacja gospodarek państw została poważnie zachwiana przez koronawirusa. UE przeznacza na zabezpieczenie miejsc pracy pracowników państw członkowskich 100 mld euro, jednak nie zmienia to faktu iż projekt pod szyldem "Unia Europejska" okazał się kolosem na glinianych nogach. Koronawirus uwidocznił puste slogany o integracji europejskiej oraz po raz kolejny udowodnił że UE pod postacią jaką znamy dzisiaj to jedynie twór uzależniający państwa mniejsze od kapitału państw takich jak Niemcy czy Francja.

Więcej …

Na lewicy

Polska Partia Socjalistyczna opublikowała w dniu 29 marca 2020 roku dwa stanowiska polityczne związane z aktualną sytuacją w kraju. Jedno dotyczy tzw. tarczy antykryzysowej, drugie terminu wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

Apel do Prezydenta i Premiera RP o przesunięcie terminu wyborów prezydenckich zaplanowanych na 10 maja 2020 r.
(do wiadomości Marszałków Sejmu i Senatu RP)

Więcej …
 

Według danych oficjalnych na 21 marca 2020 roku Państwowa Komisja Wyborcza zarejestrowała 34 komitety wyborcze.

Więcej …
 

Prezydium Porozumienia Socjalistów przyjęło w dniu 18 marca 2010 roku stanowisko w sprawie wyborów prezydenckich. Socjaliści opowiadają się za ich przełożeniem w czasie, w związku z niemożliwością dopełnienia zapisów Konstytucji dotyczących warunków i trybu wyborów oraz samej kampanii.

Więcej …
 

W dniu 3 marca 2020 roku w Warszawie zmarł Stanisław Kania, ostatni I sekretarz Komitetu Centralnego PZPR.

Więcej …
 

W warszawskiej siedzibie NOT odbyło się, 1 marca spotkanie kandydata lewicy do Sejmu RP Roberta Biedronia. W spotkaniu uczestniczyli między innymi, Włodzimierz Czarzasty (SLD) oraz Adrian Zandberg (RAZEM)

Więcej …
 

W dniu 26 lutego 2020 roku w Warszawie odbyło się comiesięczne zebranie Koła PPS Warszawa-Śródmieście. Po raz pierwszy wziął w nim udział wybrany przed rokiem, przewodniczący Rady Naczelnej PPS, sen. Wojciech Konieczny.

Więcej …
 

Z dokumentów przekazanych PAP w dniu 4 lutego 2020 roku wynika, że Sąd Okręgowy w Warszawie wydał decyzję o wpisaniu do ewidencji partii politycznych zmian w statucie Sojuszu Lewicy Demokratycznej, która zmienia nazwę SLD na "Nowa Lewica". Sąd wpisał również do ewidencji znak graficzny "Lewica", którym SLD, Wiosna i Lewica Razem posługiwała się w kampanii parlamentarnych i którym posługuje się także klub parlamentarny.

Więcej …
 

W dniu 1 Lutego 2020 roku odbyło się w Warszawie posiedzenie Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 31 stycznia 2010 roku mija 15 rocznica śmierci Jana Mulaka – honorowego przewodniczącego PPS, działacza społecznego, wyśmienitego trenera i wychowawcy, wielkiego patrioty i żołnierza.

Więcej …
 

W dniu 29 stycznia 2020 roku odbyło się zebranie Koła PPS Warszawa Śródmieście. Dyskutowano o przygotowaniach do wyborów prezydenckich. Koło przyjęło uchwałę w tej sprawie skierowaną do Rady Naczelnej PPS, której posiedzenie planowane jest na dzień 2 lutego.

Więcej …
 

W dniach 20-21 stycznia 2020 roku w Warszawie w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej oraz w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego odbyła się konferencja naukowa pt.: „Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski”.

Więcej …